

D4098

ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་བནྡེ་ཡེ་ཤེས་སྡེ་ལ་སོགས་པས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ།། །།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་བྷི་དྷརྨྨ་ཨ་བ་ཏཱ་ར་ནཱ་མ། བོད་སྐད་དུ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཆོས་མངོན་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ། འཇམ་དཔལ་ གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།ལྷ་མིའི་སྙིང་གི་མུན་པ་ངན་སོང་རྩ། །གསུང་གི་འོད་ཟེར་དག་གིས་གང་གིས་བཅོམ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཉིད་དཀྱིལ་འཁོར་དྲི་མེད་པ། །སངས་རྒྱས་ཉི་མ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་དག་ཆོས་མངོན་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི། །མཚན་ཉིད་ རྣམས་ལ་རྨོངས་པ་དྲུངས་ཕྱུང་ཞིང་།།ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་བཀའ་ཡི་གནས་གྱུར་པ། །དེ་དག་ལ་ནི་མགོ་བོས་བདག་ཕྱག་འཚལ། །བློ་ཞན་རྣམས་ཀྱིས་མ་ལེགས་བཤད་པ་ཡི། །མུན་པས་ཐུབ་པའི་གསུང་ནི་ཁེབས་པ་ལ། །གང་གི་སྒྲོན་མས་གསལ་བར་མཛད་པ་ཡི། །སྒྲོན་མ་མཛད་ པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།ལ་ལ་དག་ནི་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་གསུང་རབ་མཐའ་དག་གི་དོན་དང་། ཚིག་གཟུང་བའི་སྐལ་བ་ཡོད་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་དགེ་བ་དག་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། འཕྲལ་གྱི་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པས་མ་ཐོབ་པའི་ཉམས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཤེས་རབ་ཞན་པ་ ལ་ལ་དག་ཆོས་མངོན་པ་ཀླགས་པའི་ཐོས་པ་ཙམ་གྱིས་སྐྲག་པར་འགྱུར་ལ།དེ་དག་རྟག་ཏུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་འདོད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བདག་གིས་ཆོས་མངོན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ལ་འཇུག་པ་འདི་བརྩམ་མོ། །འདི་ལྟར་བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ ཀྱི་དངོས་པོ་བརྒྱད་དེ།གཟུགས་དང་ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་ གྱུར་པའི་གཟུགས་སོ།།འབྱུང་བ་དག་ནི་བཞི་སྟེ་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་རྣམས་སོ། །ཁམས་དག་ནི་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་འཛིན་པ་དང་། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ནི་སྲ་བ་དང་གཤེར་བ་དང་ཚ་བ་དང་གཡོ་བ་ཉིད་དག་གོ། ། ལས་ནི་རྟེན་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་སྨིན་པར་བྱེད་པ་དང་བསྐྱོད་པ་དག་སྟེ། གྲངས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་ན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་སྟེ། ནམ་མཁའ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགོས་པ་དང་མི ནུས་པའི་ཕྱིར་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ་ཁྲིའི་རྐང་པ་བཞིན་ནོ།།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ནི་མིག་དང་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་། གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །འབྱུང་བ་དག་ལས་འབྱུང་བས་ན་འབྱུང་བ་ལས་ གྱུར་པ་སྟེ་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་མིག་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན་ལྟ་བུ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་བྱ་བ་ཅན་གཟུགས་པའོ། །འདིས་ནི་རྣ་བ་དང་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་སོ་སོར་བསྟན་ཏོ། །གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཁ་དོག་གི་བདག་ཉིད་དང་། དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དེ། ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་དབྱིབས་ངན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་གི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཏེ། སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། སྤྲིན་དང་དུ་བ་དང་། རྡུལ་དང་། ཁུག རྣ་དང་།གྲིབ་མ་དང་། ཉི་མ་དང་། སྣང་བ་དང་མུན་པའོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ་རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། ལྷམ་པ་དང་། དཀྱིལ་འཁོར་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་དང་། ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྒང་དང་གཤོང་ངོ་། །དེ་ལ་ཁུག་རྣ་ནི་ལྷོ་བུར་རོ། །སྣང་བ་ནི་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་དང་མེ་དང་ སྨན་དང་ནོར་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོད་དོ།།གྲིབ་མ་ནི་གང་ན་གཟུགས་དག་སྣང་བའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་མུན་པའོ། །ལྷམ་པ་ནི་གྲུ་བཞིའོ། །དཀྱིལ་འཁོར་ནི་ཟླུམ་པོའོ། །ཕྱ་ལེ་བ་ནི་དབྱིབས་མཉམ་པའོ། །ཕྱ་ལེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དབྱིབས་མི་མཉམ་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་བརྡ་ཕྲད་པར་བླ་བསམ་ བཤད་དོ།

由大译师班智达耶喜德等人翻译、校对并审定。
梵文：Prakaraṇa Abhidharma Avatāra Nāma
藏文：论典阿毗达磨入门论
顶礼文殊童子。
以佛语光明摧毁天人心中恶趣之根本黑暗，
顶礼于无垢遍知圆满之佛陀日。
以阿毗达磨之理，断除对诸法性相之愚痴，
成为一切智教法所依者，我以头顶礼敬彼等。
愚者以不善说之黑暗遮蔽佛语，
顶礼于以智慧灯照亮佛法者。
有些人虽具有领悟一切佛陀圣教义理和文字的善根，但因现世琐事所碍而未能获得，以致完全退失；
有些智慧薄弱者仅听闻阿毗达磨就感到恐惧，然而他们也常常希望通达。
因此，为令彼等欢喜，我著此入阿毗达磨性相大海论。
如是诸如来之八事：色、受、想、诸行、识、虚空、非择灭、择灭。
其中色有二种：四大种及所造色。
四大种为地、水、火、风界。
称为界是因为执持自相共相，以及执持一切所造色之故。
彼等之自性为坚性、湿性、暖性及动性。
作用为持、摄、熟、动，依次对应。
彼等既是大种又是生起，故称大种，虚空非大种。
因为彼等遍及所造色故。
因不需要且不能增减，故唯四大，如床四足。
所造色为眼、耳、鼻、舌、身，色、声、香、味、触之一分及无表色。
从四大种生故称所造色，即依于四大种之义。
其中眼根如眼识所依，具有见色之作用。
此说亦表示耳、鼻、舌、身诸根。
色有二种：颜色体性及形状体性，如世尊所说'成为丑陋色相'。
其中颜色之色有十二种：青、黄、赤、白、云、烟、尘、雾、影、日光、明、暗。
形状有八种：长、短、方、圆、高、低、正、不正。
其中雾为偶发。
明为月、星、火、药、宝等之光。
影为诸色显现处。
与此相反为暗。
方为四方形。
圆为圆形。
正为形状均匀。
不正为形状不均匀。
余者易解故不说。

།རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་པོ་འདི་དག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རིག་གོ། །སྒྲ་ནི་ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ལུས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་དག་སྟེ་སེམས་པ་དང་བཅས་པའི་ དོན་གང་ཡིན་པའོ།།བཟློག་པ་ནི་མ་ཟིན་པ་དག་གོ། །གང་སྔ་མས་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ལག་པ་དང་སྨྲ་བའི་སྒྲའོ། །གང་ཕྱི་མས་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རླུང་དང་ནགས་ཚལ་དང་འབབ་ཆུའི་ སྒྲ་སྟེ།སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ཡང་སྤྲུལ་པའི་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་མ་ ཡིན་པའོ།།དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་ཡང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རིག་གོ། །དྲི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ་དྲི་ཞིམ་པ་དང་དྲི་ང་བ་དང་དྲི་མཉམ་པའོ། །དྲི་ཞིམ་ པ་ནི་དབང་པོའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱས་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་དྲི་ང་བའོ། །གཉི་ག་ལས་བཟློག་པ་ནི་དྲི་མཉམ་པ་སྟེ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡང་སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རིག་གོ། །རོ་ནི་མངར་བ་དང་སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚ་དང་ཁ་ བ་དང་ཚ་བ་དང་བསྐ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ།དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེས་དྲངས་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རིག་གོ། །རེག་བྱའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་ལྕི་བ་ཉིད་དང་ཡང་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་དང་བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པའོ། །དེ་ལ་འཇམ་པ་ནི་མཉེན་པ་སྟེ་རེག་ཏུ་མི་བཟོད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །རྩུབ་པ་ནི་རུད་རུད་པོའོ། །ལྕི་བ་ནི་གང་གིས་སྲང་གི་མགོ་དམའ་བར་འགྱུར་བའོ། །ཡང་བ་ནི་དེ་ལས་བཟློག་པའོ། །གྲང་བ་ནི་གང་གིས་ཉན་པས་ཚ་བ་འདོད་པའོ། །བཀྲེས པ་ནི་ཟས་འདོད་པའི་རྒྱུའོ།།སྐོམ་པ་ནི་འཐུང་འདོད་པའི་རྒྱུའོ། །རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་གདགས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་འབྱུང་བ་བདེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་འདུས་པ་མེ་དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་ན་འཇམ་པའོ། །ས་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེན་རྩུབ་པའོ། །ས་ དང་ཆུའི་ཤས་ཆེ་ན་ལྕི་བའོ།།མེ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་ན་ཡང་བའོ། །ཆུ་དང་རླུང་གི་ཤས་ཆེ་ན་གྲང་བའོ། །རླུང་གི་ཤས་ཆེ་ན་བཀྲེས་པའོ། །མེའི་ཁམས་ཀྱི་ཤས་ཆེ་ན་སྐོམ་པའོ། །བདུན་པོ་དེ་དག་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྣམས་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། དེས་དྲངས་པའི་ཡིད་ ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་རིག་གོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་དག་གིས་གཞན་ལ་རིག་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ་ ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་དེ་དང་འདྲ་བ་ལ་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ།།དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་སེམས་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་འཕངས་པ་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པ་དང་། དེ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་དང་སེམས་མེད་པ་ཡང་རུང་སྟེ། གང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་ དགེ་སློང་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་རྒྱུ་བསྩགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ།།དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པར་གཞག་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དག་ལས་བསོད་ནམས་རྟག་པར་རྒྱུན་ དུ་མངོན་པར་འཕེལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ཡང་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གཉི་ག་ལས་བཟློག་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།

这二十种形相由眼识和被其所引的意识来了知。声音由有执受和无执受的大种差别而分为两种。其中属于身体的是有执受的，即具有思维的对境。相反的是无执受的。由前者所生的是从有执受大种因所生，如手和言语的声音。由后者所生的是从无执受大种因所生，如风、树林和流水的声音。
显示有情和非显示有情分为四种。即言语声是显示有情的，其余是非显示有情的。另外，变化所生的言语声是显示有情的，其余是非显示有情的。这又由悦意和不悦意的差别而成为八种。这八种也由耳识和被其所引的意识来了知。
香有三种：即香气芬芳、臭气和中性香。香气芬芳是能令根的大种增长的。与此相反的是臭气。与两者都相反的是中性香。这三种也由鼻识和被其所引的意识来了知。
味由甜、酸、咸、苦、辣、涩的差别而分为六种。这六种也由舌识和被其所引的意识来了知。
触的一部分有七种：即柔软性、粗糙性、沉重性、轻盈性、冷、饥饿和口渴。其中柔软是柔滑，即不能忍受触碰的对境。粗糙是粗涩的。沉重是能使秤杆低垂的。轻盈是与此相反的。冷是令人想要温暖的。饥饿是想要食物的原因。口渴是想要饮水的原因。
应当以果来安立因，如所说'诸佛出世安乐'等。大种和合时，若火和水的成分大则为柔软。地和风的成分大则为粗糙。地和水的成分大则为沉重。火和风的成分大则为轻盈。水和风的成分大则为冷。风的成分大则为饥饿。火界的成分大则为口渴。这七种和四大种由身识和被其所引的意识来了知。
由心和心所生起的不同种类的大种令他人了知，故称为表业。同样，由于不令他人了知，故称为无表业，如说'非婆罗门'一样，对与此相似的称为'非'。
其特征是由表业、心和大种差别所引发的不散乱，以及非此心和无心的状态，凡是能作为善、不善色相续，作为安立比丘等的因，非积集性的，即是无表业。若无此者，则无法安立比丘等，世尊也说：'从事物所生的福德事，福德会不断增长。'这也由戒、不戒和离二者所摄，故有三种。

།སྡོམ་པ་ཡང་སོ་སོར་ཐར་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི། དགེ་སློང་དང་དགེ་ སློང་མ་དང་།དགེ་ཚུལ་ཕ་དང་། དགེ་ཚུལ་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་དགེ་བསྙེན་མ་དང་། དུས་ཁྲིམས་པའི་སྡོམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། དེ་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་ཁོ་ནའོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་ཏེ་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་ ཁོ་ནའོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་ཏེ་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རི་དགས་ཀྱི་རྔོན་པ་དང་བྱ་བ་དང་ཉ་བ་དང་བཙོན་སྲུང་དང་། བ་གླང་འཛིན་པ་དང་གསོད་པའི་གཤེད་མ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་ལ་གང་མི་དགེ་བའི་ གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡོད་པའོ།།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་མི་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་མཆོད་རྟེན་དང་དགེ་འདུན་གྱི་ཀུན་དགའ་ར་བ་བྱེད་པ་དང་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་དང་བདུག་པ་གསོལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡི་དམ་དུ་འཛིན་པ་དང་། ཁུ་ཚུར་དང་ཐལ་ལྕག་ལ་སོགས་པ་ལས་ བྱུང་བ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐད་ཅིག་པ་ཡིན་ཡང་རིགས་སྨོས་པས་ན་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་དོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་འཐོབ་པ་ནི་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་སོ། །བདུན་པོ་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུའོ། །བརྒྱད་པ་ནི་ཞག་གཅིག་ པའོ།།བདུན་པོའི་བཏང་བ་ནི་བསླབ་པ་ཕུལ་བ་དང་། ཤི་འཕོས་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་དང་། མཚན་གཉིས་སྐྱེས་པས་སོ། །བརྒྱད་པའི་ནི་དེ་རྣམས་ཉིད་དང་། མཚན་མོ་འདས་པས་སོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཐོབ་པས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་འཐོབ་སྟེ་སེམས་ དང་འབྲེལ་བས་ན་དེ་ཉིད་བཏང་བས་དེ་གཏོང་ངོ་།།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །བྱེད་པ་དང་ཁས་བླངས་པས་རྔོན་པ་ཡིན་པ་འཐོབ་པོ། །རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་གཟུང་བ་དང་། མཚན་གཉིས་སྐྱེས་པ་དང་ཤི་བ་དང་། ཆོས་ཉིད་འཐོབ་པ་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ དགེ་བའི་སེམས་འཐོབ་པས་སོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སར་མ་འཐོབ་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དང་དད་པ་དྲག་པོའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཁུ་ཚུར་དང་ཐལ་ལྕག་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། གང་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་དཀྱིལ་འཁོར་མ་བྱས་པར་ཟན་མི་བཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་ དམ་འཛིན་པ་དང་།གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་བས་སོ། །རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་སློང་བར་བྱད་པ་དེ་དག་ཉིད་བཏང་བས་སོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་པ་འདི་དང་། མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དེ་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་འདི་ སྙེད་དོ།།འདིའི་མཚན་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་གི་སྤྱི་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་དང་ཟད་པར་གྱི་སྤྱིའོ། །དེ་ལ་རང་གི་སྤྱི་ནི་གཟུགས་པའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རུང་བས་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ་གཞིག་པར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ཇི་སྐད་དུ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་ གཟུགས་པ་གཟུགས་སུ་རུང་བས།དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཅིས་གཟུགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ལག་པ་དང་བོང་བ་དང་དབྱིག་པས་རེག་པ་དག་གིས་སོ། །དཔེར་ན་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བས་རྟའོ། །འགྲོ་བས་ན་བ་ལང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་ པའོ།།ཕྱོགས་ཀྱི་སྤྱི་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་དོ། །ཟད་པར་གྱི་སྤྱི་ནི་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་ཉིད་དེ། ཕྱོགས་འདིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་ཅི་རིགས་སུ་མངོན་པར་བརྟག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ སྟེ་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ།གསུམ་ཚོར་བར་གྱུར་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་དང་གཉི་ག་ལས་བཟློག་པ་སྟེ་རེག་པའི་སྐྱེ་གནས་ཅན་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་སིམ་པ་དང་གདུང་བ་དང་གཉི་ག་ ལས་བཟློག་པ་སྟེ།སྲིད་པའི་རྒྱུ་ནི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ།

戒律分为别解脱戒、禅定戒和无漏戒三种。别解脱戒又分为比丘、比丘尼、沙弥、沙弥尼、优婆塞、优婆夷和一日戒等八种，这些都只属于欲界。禅定戒是随顺禅定的色法，只属于色界。无漏戒也是随顺无漏禅定的色法，是不相应行法。
非戒是指猎人、捕鸟者、渔夫、狱卒、牧牛人和屠夫等人相续中存在的不善色法相续。非戒非不戒是指建造寺院、佛塔、僧园，以及礼拜佛塔、供养香等誓愿，还有拳打掌掴等所生的善与不善色法相续。虽然无表色是刹那性的，但因类别而如此说。
获得别解脱戒是通过正受。其中七种是尽形寿戒，第八种是一日戒。七种戒的舍弃是通过舍戒、死亡、断善根和双性人出现。第八种戒的舍弃是通过这些原因以及夜晚过去。
通过获得色界心而得到禅定戒，因为与心相应，所以舍心时也舍戒。无漏戒也是如此。通过行为和承诺而获得猎人身份。其间断是通过正受戒律、双性人出现、死亡、获得法性和获得色界善心。
未曾获得的无表色，是通过烦恼和强烈信心的力量而做出拳打掌掴等行为，以及'不供养世尊的坛城就不进食'等誓愿，还有供养寺院等而获得。其间断是通过舍弃这些请求而生。
这些多种无表色以及眼等五根都是识的境界，这就是色法的实体。其特征有三种：自相、分相和尽相。其中自相是变坏义。所谓变坏义是指可以成为色的意思。如法王所说：'比丘们，因为变坏故称为色，因此称为色取蕴。'
为何称为变坏？是因为手、石头和棍棒等触碰。例如因为快速行走故称为马，因为行走故称为牛等。分相是无常性和苦性。尽相是空性和无我性。以此方面可以如理观察一切法的三种特征。这是色法的实体。
受有三种感受：乐受、苦受和不苦不乐受，即三种感受的意义。从可意、不可意和离二者而言，是以触为生因，是身心状态的差别，即安适、痛苦和离二者，称为有的因即是受。

།ཇི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་རེག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཚོར་བ། ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྣ་བ་དང་ སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ།།དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱིའོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱིའོ། །ཅིག་ཤོས་ནི་སེམས་ཀྱིའོ། །དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་སྡུག་བསྔལ་ གྱི་དབང་པོ་དང་།ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡིད་ཀྱི་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་སྟེ་ཕམ་པར་བྱེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །གང་ ལུས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་སྟེ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ།།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མ་གཏོགས་པ་འོག་མའི་ཡིད་ཀྱི་སིམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །གང་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་ཡང་ མ་ཡིན་མི་སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོའོ།།ཚོར་བའི་དབང་པོའོ། །མཚན་མ་དང་མིང་དང་དོན་དང་བརྡ་ཞེས་པའི་འདུ་ཤེས་ཏེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། དུང་དང་། རྔ་དང་། པདྨ་དང་། སྣ་མའི་མེ་ཏོག་དང་། ཨུཏྤ་ལའི་དྲི་དང་། ཁ་བ་དང་ལན་ཚྭ་དང་། འཇམ་པ་དང་རྩུབ་པ་དང་། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་དང་། མིང་དང་དོན་གཅིག་ཏུ་ཤེས་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་རྒྱུ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཚོར་བ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་དྲུག་གོ། །ཡང་ཆུང་ངུ དང་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་ཚད་མེད་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།དེ་ལ་ཡུལ་ཆུང་ངུ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཆུང་ངུའོ། །རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཆེན་པོར་གྱུར་པའོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ནི་ཚད་མེད་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོའོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡིན་པའོ།།དེ་ལ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་སེམས་པ་དང་རེག་པ་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། འདུན་པ་དང་མོས་པ་དང་དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་དང་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བག་ཡོད་པ་དང་བག་མེད་པ་དང་སྐྱོ་བ་དང་རབ་ཏུ་དགའ་བ་ དང་།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་བཏང་སྙོམས་དང་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང་། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་། འཆིང་བ་རྣམས་དང་། ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་ ཏེ་འདུག་པ་རྣམས་དང་།ཟག་པ་རྣམས་དང་། ཆུ་བོ་རྣམས་དང་། སྦྱོར་བ་རྣམས་དང་། ལེན་པ་རྣམས་དང་། སྡུད་པ་རྣམས་དང་། སྒྲིབ་པ་རྣམས་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་དང་བཟོད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་གནས་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་དུས་དང་རྫས་མཚུངས་པ་ཉིད་དེ། མཚུངས་ པ་ལྔ་དག་གིས་སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་དེ་བས་ན་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ཅེས་བྱའོ།།བཟློག་པ་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཐོབ་པ་དང་འཐོབ་པ་མེད་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་ པ་དང་།སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་། སྐལ་བ་འདྲ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་བ་དང་། གནས་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། མིང་གི་ཚོགས་རྣམས་དང་། ཚིག་གི་ཚོགས་རྣམས་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ཏེ། དེ་གཉིས་བསྡུས་ནས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་དྲང་སྲོང་ཆེན་པོས་ཀྱང་ འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཆུ་ཤིང་གི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།དེ་ལ་སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ་སེམས་ཀུན་དུ་གཡོའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ།

如世尊所说：'以触为缘而有受，以受为缘而有爱'。此受又因识的差别而有六种，即眼触所生受、耳触所生受、鼻触所生受、舌触所生受、身触所生受、意触所生受。
此又有两种：身受和心受。其中与五识俱生的是身受，另一种是心受。由根的差别而有五种：乐根、苦根、喜根、忧根、舍根。
其中身体的适悦感和第三禅所生的意识适悦感，是乐根，即具有胜解的意义。身体的不适悦感是苦根，即具有损害的意义。除第三禅外，下地的意识适悦感是喜根。与此相反的是忧根。既非身心适悦又非不适悦的是舍根。这些是受根。
相、名、义、表示等想，即青、黄、长、短、螺、鼓、莲花、芝麻花、青莲花香、咸、甜、柔软、粗糙、女人、男人等相及名义一体认知的法，是分别的因，称为想。此想也如受一样，因识的差别而有六种。
又有小、大、无量三种。其中缘小境者为小，缘须弥山等为大，缘空无边处等为无量。这是想的事相。
行蕴有两种：相应行和不相应行。其中相应行是思、触、作意、欲、胜解、信、精进、念、定、慧、寻、伺、不放逸、放逸、厌离、欢喜、轻安、不害、惭、愧、舍、诸善根、诸不善根、诸结、诸缚、诸随眠、诸随烦恼、诸缠、诸漏、诸暴流、诸轭、诸取、诸系、诸盖、诸智、诸忍。
其中由处所、所缘、行相、时间、事物五种相同，与心相应，故称为相应行。
与此相反的是不相应行，即：得、非得、无想定、灭尽定、无想、命根、同分、生、老、住、无常、名身、句身、文身，这两类合称为行蕴。
因此大仙也说：'行蕴如芭蕉树干'。其中思是心的造作，意业，即心的运动之义。

།དེ་ཡང་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །རེག་པ་ ནི་ཡུལ་དང་དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཡུལ་ལ་རེག་པར་བྱེད་པ་སྟེ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་འཚོ་བར་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ།།དེ་ཡང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པ་གང་སེམས་ཡུལ་རྣམས་ ལ་གཏོད་པ་སྟེ།སྔོན་མྱོང་བ་ལ་སོགས་པ་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སློབ་པའི་དང་མི་སློབ་པའི་དང་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་འཕགས་པའི་གང་ཟག་བདུན་གྱི་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བ་དྲི་མ་མེད་པ་ནི་སློབ་པའོ། །དགྲ་བཅོམ་ པའི་རྒྱུད་ལས་བྱུང་བ་ནི་མི་སློབ་པའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །འདུན་པ་ནི་བྱེད་འདོད་པའི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདི་ཞེས་བྱ་བ་བྱའོ་སྙམ་པ་གང་ལས་བྱུང་བའོ། །མོས་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་རྣམས་ལ་མོས་པ་སྟེ་ཡུལ་ལ་མ་ ཞུམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ།།དད་པ་ནི་སེམས་དང་བ་སྟེ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་ལ་མངོན་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་རྣམ་པ་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྟོན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆུ་དང་བར་བྱེད་པའི་ནོར་བུ་མཚོའི་ནང་དུ་བཅུག་ན། རྫབ་ཀྱི་རྙོག་པ་ ཐམས་ཅད་བསྩལ་ནས་ཆུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ།དད་པའི་ནོར་བུ་སེམས་ཀྱི་མཚོ་ལས་བྱུང་བས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྙོག་པ་ཐམས་ཅད་བསལ་ནས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། ཆོས་ཀྱི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཉིད་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ་ཉིད་དང་། འདི་ལས་ ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པ་ཐམས་ཅད་འཁྲུལ་པར་བྱེད་དེ།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་མངོན་པར་དད་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྐྱེད་པ་དང་འགོག་པ་སྤྲོ་བ་སྟེ། འཁོར་བའི་འདམ་དུ་བྱིང་བའི་སེམས་མངོན་པར་འབྱུང་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །དྲན་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་ མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ།བྱས་པ་དང་། བྱ་བ་དང་། བྱེད་པའི་ལས་མ་བརྗེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྟེ། སེམས་སྤྲེའུ་ལྟ་བུ་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འཇུག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྦྲུལ་འོད་མའི་སྦུབས་སུ་བཅུག་ན་གྱ་གྱུར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ བཞིན་དུ།སེམས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྦུབས་སུ་བཅུག་ནས་དྲང་སྲོང་འགྲོའོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་སོ། །ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། ཆོས་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གི་སྡུད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་འབྲས་བུ་དང་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཇི་ལྟར་མཐུན་ མཐུན་དུ་རྟོག་པའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ།།རྟོག་པ་ནི་སེམས་རྩིང་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཉིས་སུ་ན་རྟོག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་རླུང་གིས་བསྐྱེད་ན། འཇུག་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྩིང་བའི་ཚོགས་ལྔ་འཇུག་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་སོ། །དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་ཞིབ་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། ཡིད་ཀྱི་ རྣམ་པར་ཤེས་པའི་འཇུག་པ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ།།བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ། མི་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་བསྒོམ་པ་སྟེ། བག་མེད་པ་ལས་ཕྱིར་འཇིལ་བའི་ཆོས་སོ། །སྐྱོ་བ་ནི་འཁོར་བའི་ཉེས་པ་ལ་ རྟོག་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་།མཐུན་པའི་ཆོས་ཡིད་འབྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གང་བྱུང་ན་འཁོར་བ་ལ་སེམས་སྐྱོ་བར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དང་ལྡན་པས་ཡིད་འབྱུང་བས་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་ཏུ་དགའ་བ་ནི་མགུ་བ་དང་། རབ་ཏུ་དགའ་བ་སྟེ། དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནོད་པ་ལས་འབྱུང་བར་གཉེན་པོ་ཚོལ་བ་ཅན་ནོ། །དེ་རྙེད་ནས་དེ་ལ་ཡིད་ཚིམ་པ་དེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ།

此外，由善、不善和无记的差别分为三种。触是由境、根和识产生的心触及境，是令心所法存活的特征。此外由乐等感受的差别分为三种。作意是心的趋入，即心趋向诸境，是指回忆过去经历等思维的意义。此外分为三种：有学、无学和非有学非无学。其中，从七圣者相续中所生的无垢是有学。从阿罗汉相续中所生的是无学。有漏的是非有学非无学。欲是成为精进支分的想做之心，即从'我要做这个'的想法所生。胜解是心对诸境的胜解，即对境不怯懦的意义。
信是心清净，即对三宝及因果关系生起确信的心态，能净除心的污浊之法。譬如能净化水的如意宝投入湖中，能除去所有泥浊使水清澈一样，由信心如意宝从心湖中生起，也能除去一切心的污浊，而对诸佛菩提、善说之法、僧众的善修行，以及对此外的一切迷乱，对缘起法性生起胜解。精进是对善不善法的生起和遮止而欢喜，即从沉溺轮回泥潭中令心出离的意义。
念是心的明记，即不忘已做、当做、正做之事的意思。三摩地是心一境性，即如猿猴般的心专注一境的意义。譬如蛇放入竹筒就不会弯曲一样，心放入三摩地筒中而直行，这是毗婆沙师们的区分。慧是对法的择别，即对彼等八法的摄集、相应、因缘果报、自相共相如其所应地观察的意义。
寻是心粗重的特征。其次也称为寻，是由想的风所生，是作为趋入五种粗重识聚的因法。伺是心细致性的特征，是与意识趋入相顺的法。放逸是不修诸善法，即不趋入的意义。不放逸是修诸善法，即从放逸中返回的法。厌离是由思维轮回过患而与离贪相顺的法，具有厌恶的特征，是心所法中若生起则对轮回生厌，由具此而作意厌离者。胜喜是满足和极喜，是对善心的障碍寻求对治。获得对治后对此心满意足，即是胜喜。轻安是心堪能性。

།རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་ནི། གཞན་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་མི་མཐུན་པའི སེམས་བཟང་པོ་ཉིད་དེ།གང་གི་དབང་གིས་གཞན་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་མི་འཚམས་པའོ། །ངོ་ཚ་ཤེས་པ་ནི་རིགས་པ་ལ་གཞོལ་བ། བདག་དང་ཆོས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བ། སྲེད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་སེམས་ཀྱི་དབང་སྟེ། གང་གི་དབང་གིས་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་། ཡོན་ ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་གུས་པ་དང་བཅས་པར་གནས་པའོ།།ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་གཏི་མུག་གི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་དགྲར་གྱུར་པས་ཆོས་ངན་པ་ལ་སྨོད་པ་སྟེ། གང་ཡོད་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མི་ རིགས་པ་སེལ་བ་དང་།རིགས་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡོད་པས་སེམས་དེ་མི་རིགས་པ་ཡང་མི་སེལ། རིགས་པ་ལ་ཡང་མི་འཇུག་པར་སྲང་འཛིན་པའི་རིགས་པས་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་གནས་པའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་ མེད་པ་དང་གཏི་མུག་མེད་པའོ།།དེ་ལ་མ་ཆགས་པ་ནི་ཆགས་པར་གྱུར་པའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་སོ། །ཞེ་སྡང་མེད་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ་མི་ཤེས་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ། །དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་དགེ་ལ། དགེ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བར་ཡང་གྱུར་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཏེ། སྲིད་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཐར་པའི་མྱུ་གུ་མངོན་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས། བདེ་བའི་དོན་ནི་དགེ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་གཟུགས་བཟང་པོ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པས་ལེགས་པར་ལོབས་པའི་དོན་ཏེ། རི་མོ་མཁན ལེགས་པར་ལོབས་པ་བཞིན་ནོ།།མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ། ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་སྲིད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ནི་ཆགས་པའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་ པ་དང་ལྡན་པའི་གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་མ་རིག་པ་རྣམ་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཏི་མུག་གོ།།དེ་དག་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་མི་དགེ་ལ། མི་དགེ་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བར་ཡང་གྱུར་པས་ན་དེའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཏེ། སྲིད་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་མྱུ་ གུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས་མི་བདེ་བའི་དོན་ནི་མི་དགེ་བའི་དོན་ཏོ།།ཡང་ན་གཟུགས་བཟང་པོ་མ་ཡིན་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བྱེད་པས། མ་ལོབས་པའི་དོན་དེ་སྔ་མ་ལས་བཟློག་པའོ། །ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རྩ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། སྲེད་པ་དང་ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། ། དེ་ལ་དང་པོ་ནི་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་སྲེད་པ་རྣམ་པ་བཅུའོ། །གཉིས་པ་ནི་དེ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་དང་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གཉིས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་དེར་གཏོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་བཅུའོ། ། བཞི་པ་ནི་དེ་ན་ཡོད་པའི་མ་རིག་པ་ཉིད་དང་། འདི་ན་ཡོད་པའི་འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་གཉིས་སོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རྩ་བ་རྣམས་སུ་འདོད་དོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་པ་གསུམ་ནི། སྲེད་པ་དང ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་གྱི་ཤས་ཆེ་བའི་བསམ་གཏན་པ་སྟེ།དེ་དག་ནི་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་ངོ་། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་དོན་དུ་ལུང་བསྟན་དུ་མེད་པ་དང་། ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྩ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་གཞན་ རྣམས་ཀྱི་རྩ་བར་ཡང་གྱུར་པས་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་རྣམས་སོ།།ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ།

不伤害是指与喜欢损害他人相违背的善良心性，由此而不会伤害他人。知耻是倾向于正理，由自身和法的缘故而生起，与贪欲相违背的心的力量，由此而对功德和有功德者恭敬相处。
有惭是以熟习功德为先导，成为愚痴对治的敌人，呵斥恶法，有此则视过失为可畏。舍是对于不如理的断除和如理的趣入保持平等，有此则心既不断除不如理，也不趣入如理，而以持平的方式安住于平等性中。
善根有三种：无贪、无嗔和无痴。其中无贪是对治贪著的法。无嗔是与忿怒相违背的法。无痴是智慧的自性，是与无明相违背的法。这些自身是善的，也成为其他善法的根本，因此称为善根，能成就可意的有和解脱的苗芽，安乐的意义就是善的意义。
或者说能成就妙好色相，是善巧成就的意义，如同善巧的画师一样。不善根有三种：即与前者相违背的贪、嗔、痴。其中属于欲界的五种有是贪。五种忿怒是嗔。除了与萨迦耶见和边执见相应的愚痴外，其他属于欲界的三十四种无明是痴。
这些自身是不善的，也成为其他不善法的根本，因此称为不善根，能成就不可意的有的苗芽，不安乐的意义就是不善的意义。或者说能成就不妙好的色相，是不善巧的意义，与前者相反。
无记根有四种：爱、见、慢、无明。其中第一是属于色界和无色界的十种爱。第二是彼处的二十四种见和属于欲界的萨迦耶见、边执见二种。第三是属于彼处的十种慢。第四是彼处的无明以及此处与萨迦耶见和边执见相应的两种无明。
这四种被认为是无记根。为了三种禅修，即有贪行者、见行者、慢行者的禅修，这些都是由无明的力量而生起。不能记别为善或不善，不能成就可意或不可意的果报，这些既是根本，也成为其他无记法的根本，所以称为无记。
结有九种：贪著、忿怒、我慢、无明、见、执取、疑惑、嫉妒、悭吝。

།དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་པའི་ འདོད་ཆགས།ཆགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྒྱ་སྐྱེགས་ཞུ་བ་འབྱར་བ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མ་ཆགས་པ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས། གནོད་སེམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྩ་བའི་ས་བོན་ལྟ་བུའི་ཆོས་ནི་ཁོང་ ཁྲོ་བ་སྟེ།ཁྲོ་བ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །བདག་དང་གཞན་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་ཁེངས་པའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེས་བུ་རེངས་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། ང་རྒྱལ་དང་ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་ རྒྱལ་དང་།མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །དེ་ལ་ང་རྒྱལ་ནི་ཆུང་ངུ་བས་བདག་རུས་དང་རིགས་དང་གཟུགས་དང་། ནོར་དང་ཐོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འཕགས་པའམ། རུས་ལ་ སོགས་པ་འདྲ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་དེ་ནི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ།།ཆེ་བའི་ང་རྒྱལ་ནི་མཚུངས་པ་བས་བདག་རུས་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འཕགས་པའམ། ཆེ་བ་དང་མཚུངས་སོ་སྙམ་པ་དེས་དྲངས་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ཆེ་ བའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ནི་ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་ཆེས་ཆེ་ལོ་སྙམ་པ་དེས་དྲངས་པའི་སེམས་ཁེངས་པའོ། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བའི་རྗེས་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཁེངས་པའོ། །མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པ་གོང་མའི་ཁྱད་ པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པ་བདག་གིས་ཐོབ་པོ་སྙམ་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་སེམས་ཀྱི་རློམ་སེམས་སོ།།ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ཆུང་བར་ལྟ་ཞིང་དེས་རློམ་སེམས་པའོ། །ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ དང་ལྡན་ཡང་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་ལྟ་ཞིང་དེས་རློམ་སེམས་པའོ།།ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་མི་ཤེས་པ་མི་རྟོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ལོང་བ་ལྟ་བུ་སྟེ། རིག་པའི་གཉེན་པོ་ནི་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགག་པ་ནི་གཉེན་པོ་ ལ་གཞག་པའི་ཕྱིར།།མི་མཛའ་བ་དང་མི་བདེན་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །མ་རིག་པ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ན་མ་རིག་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པ་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་གསུམ་ནི་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་བདག་མེད་ པ་བདག་གི་མེད་པ་རྣམས་ལ།བདག་དང་བདག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །དེ་ནི་འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚོགས་ཀྱང་ཡིན་པས་འཇིག་ཚོགས་སོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ། །ཆད་པ་མ་ཡིན་རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ ཉིད་ལ།ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་སྟེ། མཐའ་གཉིས་སུ་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་མེད་དོ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་དོ། །ཐར་པ་མེད་དོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ཡང་མེད་དོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ཡང་ཡང་དག་པར་ འཇིག་པར་ཞུགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ།།ལྟ་བ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གཉིས་སོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། ། དེ་ལ་ལྟ་བ་མཆོག་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་མཆོག་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ། མཆོག་སྙམ་དུ་མཆོག་འཛིན་པའི་བློའི་བྱེ་བྲག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་སྟེ། རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྤངས པའོ།

关于三界的贪欲，贪著的特征如同胶水粘着一般，对法不应贪著。由于随贪本身相续结合，故为随贪结。
对众生怀有恼害之心，害心的特征如同根本种子一般的法即是嗔恚，由于嗔恚本身相续结合，故为嗔恚结。
缘于自他而心生傲慢的特征如同僵直之人一般的法即是我慢。此有七种：我慢、过慢、慢过慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。
其中我慢是，比自己低劣者认为自己以种姓、容貌、财富、多闻、持戒、工巧等而殊胜，或与种姓等相同者认为相等，由此因缘所生之心即称为我慢。
过慢是，对与自己相等者认为自己以种姓等而殊胜，或与殊胜者相等，由此所引生的傲慢心即是过慢。
慢过慢是，对比自己殊胜者认为自己更为殊胜，由此所引生的傲慢心。
我慢是，随我见而生起的傲慢心。
增上慢是，对于须陀洹果等上位的殊胜境界尚未获得而认为自己已经获得，由此因缘所生的心的自满。
卑慢是，对于种姓等远远殊胜者认为自己仅仅稍微低劣而生起的自满。
邪慢是，虽具非功德而认为自己具有功德而生起的自满。
此七种我慢即称为我慢结。
所谓无明，是三界的不知不解的特征，如同盲人一般，明的对治即称为无明。否定词是为了安立对治，如同'非友'、'非真'等。由于无明本身相续结合，故为无明结。
萨迦耶见、边执见、邪见三者是见结。
其中，对于无我无我所的五取蕴，以我和我所的方式执著的染污心即是萨迦耶见。此既是坏灭又是聚集，故称萨迦耶。因此称为萨迦耶见。
对于非断非常的诸法，以断常的方式执著的染污心即是边执见，因为执著两边的缘故。
认为'无业'、'无业果'、'无解脱'、'无获得解脱之道'，如是对事物确实执著毁坏的染污心即是邪见。
此三种见即是见结。
有两种取：见取见和戒禁取见是取结。
其中，对于非殊胜的诸见和非殊胜的五取蕴，认为殊胜的分别心即是见取见，即所谓的'证悟'之义。戒律是断除破戒。

།བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཁྱི་དང་རི་དགས་དང་། བ་ལང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། གཅེར་བུ་དང་ཐལ་བའི་ནང་ན་ཉལ་བ་དང་། སྐྲ་འབལ་བ་དང་འབབ་སྟེགས་སུ་འཁྲུ་བ་དང་། འབྲས་བུ་དང་རྩ་བ་ཟ་བ་དང་རལ་བ་ཐོགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དག་པའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ། དེ་གཉི་ ག་ལ་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་བློའི་བྱེ་བྲག་།བྲམ་ཟེ་ཆོ་ག་ཅན་གཙང་སྦྲ་འདོད་པ་ལྟ་བུའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ དང་།འགོག་པ་དང་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཡིད་གཉིས་ཟ་བ། ལམ་ཁ་བྲག་དང་རྩ་མི་འདྲ་བའི་ཆོས་ཡིན་ཏེ། འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ་འདི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །ཕྲག་དོག་ནི་ཕ་རོལ་དུ་ འབྱོར་བ་ལ་མི་བཟོད་པ་སྟེ།ཕ་རོལ་པོ་ནོར་དང་ལྡན་ནམ་མཁའ་ནས་བཀུར་བ་རྣམས་ལ། སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྲག་དོག་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་ཕྲག་དོག་གི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །དངོས་པོ་འདི་བདག་ལས་གཞན་ལ་མི་གཏོང་ངོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ དུ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ན་སེར་སྣ་སྟེ།དེ་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བས་སེར་སྣའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་དོན་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོས་ཀྱང་། མིག་གཟུགས་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་མི་སྦྱོར་ལ། གཟུགས་རྣམས་ཀྱང་མིག་ལ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། དེ་ལ་འདོད་པ་ལ་ འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་སྟེ།དཔེར་ན་བ་ལང་ནག་པོ་ཡང་བ་ལང་དཀར་པོ་ལ་ཀུན་དུ་མི་སྦྱོར་ལ། བ་ལང་དཀར་པོ་ཡང་བ་ལང་ནག་པོ་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཡིན་ལ། ཀུན་དུ་ སྦྱོར་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་འཆིང་བ་ལ་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་མདོ་ལས། འདོད་ཆགས་ནི་འཆིང་བ། ཞེ་སྡང་ནི་འཆིང་བ། གཏི་མུག་ནི་འཆིང་བ་ཞེས་འཆིང་བ་གསུམ་གསུངས་ཏེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕྲ་ རྒྱས་ནི་བདུན་ཏེ།འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། སྲེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་དང་ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །དེ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་བསམ་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་དང་ཚུལ་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ དེ་དབྱེ་བར་བྱའོ།།དེ་ལ་འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་ནི་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །དེ་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པས་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་བཅུ་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ།།ནང་དུ་བལྟས་པར་གྱུར་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གཉིས་ནས་སྐྱེད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ་ཞེས་བདེ་བར་གཤེགས་པས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་གསུམ་ པའི་ང་རྒྱལ་བཅོ་ལྔ།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།

苦行是指如狗、野兽和牛的行为，以及裸体、卧于灰中、拔毛发、在河岸沐浴、食用果实和根茎、蓄长发等，这些都不是清净的本质。对这两者都深信为清净的分别心，如婆罗门执着仪轨和清净的法，这就是执着戒禁取见。这两种执着就是戒禁取结。
怀疑是对苦、集、灭、道四谛产生疑虑，如同在岔路口和不同的道路上，想着'这是苦还是不是苦'等等。怀疑本身就是结缚，所以称为疑结。
嫉妒是对他人的成就不能容忍，即当他人拥有财富或受到尊敬时，内心生起扰动的意思。嫉妒本身就是结缚，所以称为嫉结。
认为'这些物品不应给予他人'的执着之心就是悭吝，这本身就是结缚，所以称为悭结。
结缚的含义是束缚的意思，如世间怙主所说：'眼不与色结合，色也不与眼结合，但其中的贪欲才是结缚。就像黑牛不与白牛结合，白牛也不与黑牛结合'等广泛的教言。
诸结是束缚的意义，虽然任何结都是束缚，但因为是主要的，所以如来在经中说：'贪欲是束缚，嗔恚是束缚，愚痴是束缚'，这三种束缚的特征已经解释过了。
随眠有七种：欲贪、嗔恚、有贪、慢、无明、见和疑的随眠。这些特征在解说结缚时已经说明。应当依界、方式和种类来分别。
其中，对欲界的贪著是欲贪。因为它是随眠，所以称为欲贪随眠。其中，属于欲界的贪欲，可以通过见苦、见集、见灭、见道和修道来断除，这就是欲贪随眠。通过见苦等和修道断除的五种嗔恚是嗔恚随眠。
色界和无色界的十种贪欲，通过见苦等和修道断除的是有贪随眠。如来说：'为了遮止内观和认为禅定、无色界是解脱的想法，所以称为从两界所生的贪欲。'
同样，三界的十五种我慢，通过见苦等和修道断除的是慢随眠。无明随眠也应当如此理解。

།ཁམས་གསུམ་པའི་ལྟ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། དེ་ལས་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འཇིག་ཚོགས་ ལ་ལྟ་བ་དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་ འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་།ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བ་བཅུ་གཉིས་སོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་ མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ།ལྟ་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །ཁམས་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་བཅུ་གཉིས་ནི། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞི་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ གོ།།འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དག་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དེ། ཁམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ན། ཁམས་དང་རྣམ་པ་སྟེ་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ ཀྱང་ཁམས་དང་རྣམ་པ་སྟེ་ཚུལ་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ།།ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་ཁམས་དང་རྣམ་པ་དང་ཚུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་དོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཁམས་དང་རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཚུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་མ་བཤད་དེ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་བདག་དང་བདག་གི་ཚུལ་ གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའོ།།ཆད་པ་དང་རྟག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའོ། །མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྟ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ། །མཆོག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །དག་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།ཕྲ་རྒྱས་ནི་དོན་ནི་ཕྲ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གྱི་རྗེས་སུ་བསྙགས་པ་སྟེ། ཆུ་ན་རྒྱུ་བས་ནམ་མཁའ་ལ་རྒྱུ་བའི་གྲིབ་མ་བསྙགས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །ཡང་ན་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་སྟེ་ཏིལ་རྣམས་ཏིལ་མར་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་སོ། ། ཡང་ན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་དམིགས་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བས་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟག་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ལྟར་ཕྲ་རྒྱས་བདུན་པོ། ཁམས་དང་ཚུལ་དང་། རྣམ་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་དེ་དག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཅུ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་།ཐེ་ཚོམ་དང་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པའོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བདུན་ཏེ། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ།།འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བདུན་ཏེ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བརྒྱད་དེ་བདུན་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ བཞི་སྟེ།ལྟ་བ་རྣམས་དང་། ཐེ་ཚོམ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་ན་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་མ་གཏོགས་སོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ན་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་དགུ་ བཅུ་རྩ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་དེ་དག་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ན་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །བཅུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ།

三界的三十六种见解是见的随眠。其中属于欲界的有：萨迦耶见、边执见、苦谛所断的邪见、见取见、戒禁取见、集谛所断的邪见、见取见、灭谛所断的邪见、见取见、道谛所断的邪见、见取见、戒禁取见，这些是十二种见解。色界和无色界也是如此，这三十六种见解是见的随眠。
三界的十二种疑是疑的随眠，其中属于欲界的有苦等四谛所断的四种，色界和无色界也是如此。
欲界的贪欲和嗔恚随眠是以种类差别而不是以界和方式差别。有爱的贪欲随眠是以界和种类而不是以方式差别。慢、无明和疑的随眠也是以界和种类而不是以方式差别。见的随眠是以界、种类和方式的差别而有差异。其中诸见的界和种类的差别已经说过。方式的差别尚未说明，现在将要说明。
其中以我和我所的方式趣入的是萨迦耶见。以断和常的方式趣入的是边执见。以无的方式观察的是邪见。以最胜的方式趣入的是见取见。以清净的方式趣入的是戒禁取见。
随眠的含义是微细的意思。或者是随逐身心相续，如同水中游动的影子随逐空中一样，故称随眠。或者是随入，如同芝麻中的油一样，故称随眠。或者是因为以所缘和相应二者而增长于五取蕴，故称随眠。为什么称为增长呢？意思是说以所缘和相应二者而坚固。
如是七种随眠以界、方式和种类的差别成为八十八种，即：欲界中苦谛所断十种：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见、戒禁取见、疑、贪欲、嗔恚、慢、无明。集谛所断七种：除去萨迦耶见、边执见和戒禁取见之外的其余诸种。灭谛所断七种：即同前七种。道谛所断八种：即前七种加上戒禁取见。修所断四种：除去诸见和疑。如是这些是欲界所属的三十六种随眠。
色界中即从这些当中除去五种嗔恚。无色界中也是如此。这些共九十八种。其中总摄为一，八十八种是见所断，十种是修所断。

།ཁམས་ཁམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དང་རྒྱུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་ཕྱ་བའི་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་དགུ་དང་དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི་མ་རིག་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་འདྲེས་པའི མ་རིག་པ་དང་།དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། འགོག་པ་དང་། ལམ་ལ་དམིགས་པ་དང་། དེ་གཉིས་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །དེ་ལ་གང་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་ནི་དམིགས་ པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།།གང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་ནི་ལྡན་པ་སྟེ་རང་གི་ཚོགས་རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་ཁམས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་དེ་དང་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་དང་། མ་རིག་པ་འབའ་ ཞིག་དང་།དེ་དག་ནི་འདུས་མ་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། །དེ་དག་བྱུང་བའི་གོ་རིམས་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར། མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པས་སེམས་ཅན་བདེན་པ་རྣམས་རྨོངས་ཏེ། དེ་རྣམས་སྡུག་བསྔལ་ནས་ལམ་གྱི་བར་དག་མི་འདོད་དོ། །དེ་ གླེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་དང་།ལོག་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཐོས་ནས་འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ། སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེའོ། །དེ་ནས་དམ་པའི་བློས་དམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བསྙེན་ནས་ལོག་པར་ཐོས་པ་དང་། ལོག་པར་སེམས་པས་ལོག་པར་ ངེས་པར་འབྱུང་སྟེ།སྦྱིན་པ་མེད་དོ། །མཆོད་སྦྱིན་མེད་དོ་སྙམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་འབྱུང་སྟེ་དེས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ལ་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །དེ་ལས་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་ བ་འབྱུང་སྟེ།དེས་བདག་ཆད་པའམ་རྟག་པར་མཐའ་གཉིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐར་འཛིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འབྱུང་ངོ་། །མཐར་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་སོ། །དེ་ལས་ཀྱང་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ འབྱུང་ངོ་།།གང་གིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་ཏོ། །དེའི་འོག་ཏུ་རང་གི་ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་སྐྱེའོ། །ལྟ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་རློམ་སེམས་སུ་བྱེད་ཅིང་ཕ་རོལ་གྱི་ལྟ་བ་ལའམ། རང་གི་རྒྱུད་ཀྱིས་སྔོན་བཟུང་བ་ལས་བཏང་བ་དག་ལ་ཞེ་སྡང་སྐྱེས་ཏེ། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ནི་དེ་ ལྟའོ།།ཉོན་མོངས་པ་རེ་རེ་ཡང་རྒྱུ་གསུམ་གསུམ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ཡུལ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན། རྒྱུ་དང་ཡུལ་དང་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དེ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེའོ། །དེ་དག་ ནི་ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གང་དག་དེ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་བསྡུས་པ་དེ་དག་ ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་དོ།།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་སྒྱུ་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། དུས་ཆེ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་། གཡོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དུ་མ་རྒྱུད་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་སྒྱུ་ནི་ཕ་རོལ་ལ་སླུ་བའོ། །རྒྱགས་པ་ནི་གཟུགས་དང་ལང་ ཚོ་དང་།རིགས་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མང་དུ་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆགས་ཏེ། གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའོ། །རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་ལག་པ་དང་བོང་བ་དང་དབྱིག་པས་བརྡེག་པ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོས་ཕ་རོལ་ལ་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་ པའོ།།དུས་ཆེ་བ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་མང་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་རིགས་པར་བསྒོ་བ་མི་འཛིན་པའོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་ནི་ཀུན་དུ་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་མང་དུ་བྱེད་པའོ།

由见到欲界的苦及其因而应断除的见解、疑惑以及与之相应的无明、不相应的无明，这些称为遍行。其余的称为非遍行。同样，由见到灭谛和道谛而应断除的邪见、疑惑、与之相应的无明、不相应的无明，这些缘于无漏，即缘于灭谛和道谛，这两者也是无漏的缘故。其余的则缘于有漏。
其中，那些缘于有漏的烦恼，由所缘和相应两种而增长。那些缘于无漏的烦恼则由相应，即自类而增长。同样，由见到欲界的灭谛而应断除的邪见、疑惑、与之相应的无明以及单独的无明，这些缘于无为。其余的则缘于有为。
这些生起的次第是：首先，由具有无明而使众生对诸谛迷惑，他们不愿意从苦到道之间的任何一谛。那些愚者听闻正确和错误两种观点后，生起'这是苦还是非苦'等疑惑。然后，由于亲近非善知识、听闻邪法、邪思维而产生邪确信，如认为'无布施，无供养'等。
之后从邪见生起身见，由此对五取蕴执著为我以求解脱苦。从此生起边执见，因为执著断常二边。从边执见生起戒禁取见，认为通过某些戒律和禁行能得清净。从边执见也生起见取见，执著于以此得清净。之后对自己的见解生起贪著。
由于这些见解而生起我慢，对他人的见解或自己以前所持而今已舍弃的见解生起嗔恨，这就是它们的次第。每一种烦恼都从三种因缘而生：若未断随眠、非理作意，且境相现前时，从这些因缘力、境界力和加行力而生烦恼。
这些因为能扰乱身心相续而称为烦恼，所有的烦恼也都是随烦恼。其他不同于这些的染污心所法，属于行蕴的，那些就是随烦恼。
这些包括：诳、憍、害、大众、恨、谄等多种从相续中生起的烦恼。其中，诳是欺骗他人。憍是对自己的色相、年轻、种姓、戒律、多闻等功德生起贪著，不顾及他人而心生骄傲。害是以手、石块、棍棒殴打他人，或用粗暴语言伤害他人。
大众是执持多种过失之事，因此不接受如理劝诫。恨是多作怨恨之事。

།གཡོ་ནི་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་སྟེ། དེའི་དབང་གིས་གཞན་ནས་གཞན་བརྒྱུད་ ཅིང་གུང་དུ་འདྲེན་ཏེ་གསལ་བར་མི་རྟོགས་པར་བྱེད་པའོ།།དེ་ལ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་གཉིས་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པས་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རིགས་ལ་རྟེན་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ།།དུས་ཆེ་བ་ནི་ལྟ་བ་བསྙེམས་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །གཡོ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་སྟེ་གྱ་གྱུ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྡིག་པ་ཅན་གྱི་ལྟ་བའོ་ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་ནི་བཅུ་སྟེ། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་ དང་།རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། ཁྲོ་བ་དང་འཆབ་པའོ། །དེ་ལ་རྨུགས་པ་ནི་ལུས་དང་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བ་སྟེ། སློང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཉིས་ནི་ལུས་དང་སེམས་འཛིན་མི་ནུས་པ་དང་། སེམས་སྡུད་པ་སྟེ་དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པའོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་མ་ཞི་བའོ། །ངན་པ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ནི་འགྱོད་པའོ། །འདིར་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པ་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལ་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཡིད་ལ་གཅགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་ཏེ་དཔེར་ན་མི་སྡུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ལ་མི་སྡུག་ཅེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གནས་ཀྱིས་གནས་པ་སྟོན་ཏེ། དཔེར་ན་གྲོང་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པའོ། །ཕྲག་དོག དང་སེར་སྣའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་མི་གུས་པ་སྟེ། གུས་པའི་གཉེན་པོའི་ཆོས་སོ། །ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བའོ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ནི་གང་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བའོ། །ཁྲོ་ བ་ནི་ཞེ་སྡང་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་མ་གཏོགས་ཏེ།སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དག་ལ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་པའོ། །འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མཁྱུད་པའོ། །སེམས་ལས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་གནས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལ་རྨུགས་པ་ དང་གཉིད་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ།།འགྱོད་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། སེར་སྣ་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །ཁྲོ་བ་དང་ཕྲག་དོག་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་ལས་བྱུང་བའོ། །འཆབ་པ་ནི་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །དྲི་མ་ རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་རྣམས་ཀྱང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཞེས་བྱའོ།།སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་ཕྲ་སྟེ། དེ་རྒྱུན་དུ་འབབ་པ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པར་མི་ནུས་ན་སྐད་ཅིག་རྣམས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པའི་བློ་ཅན་ དག་གིས་ནི་དེའི་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མཐོང་བས།དེ་དག་གི་རིགས་གཞན་སྐྱོན་མེད་པས་རྟོགས་ཀྱི། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་རབ་འཆད་པའི་སློབ་དཔོན་ལ་བསྙེན་བཀུར་མ་བྱས་པ་འཁྲུལ་པའི་བློ་གྲོས་ཅན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་ནི་གསུམ་ སྟེ་འདོད་པའི་ཟག་པ་དང་།སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་། མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འདོད་པར་གཏོགས་པའི། ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་དང་བཅས་པ་རྫས་བཞི་བཅུ་རྩ་གཅིག་པོ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་འདོད་ པའི་ཟག་པ་སྟེ་མ་རིག་པ་ལྔ་མ་གཏོགས་པ།ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་དང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་བཅུའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་དང་བཅས་པས་རྫས་ལྔ་བཅུ་རྩ་བཞི་ནི། སྲིད་པའི་ཟག་པ་ སྟེ།གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པའི་དང་། རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པའོ།

诡诈是心的弯曲，由其力量使人从一处转向另一处，使人不能明了理解。在这些烦恼中，诡诈和骄慢二者是贪欲的同类，随顺贪欲而行，即所谓依止贪欲之类。怨恨和害心是随顺嗔恚而行。我慢是随顺见慢的同类。诡诈是随顺邪见的同类，如何是弯曲呢？如偈颂中所说'是恶见'。
缠有十种：即昏沉、睡眠、掉举、恶作、嫉妒、悭吝、无惭、无愧、忿怒和覆。其中昏沉是身心不堪任用，即所谓'懈怠'的意思。睡眠是身心不能自持和摄心，因其是烦恼性故为缠。掉举是心不寂静。恶作是对已作恶事的追悔。此处是缘于此的心所法称为恶作，即所谓'心中懊悔'的意思。
是以因标果，如缘不净法称为不净观一样。世间也以处表示所处，如说'整个村庄都来了'一样。此亦是烦恼性的缠。嫉妒和悭吝的特征已经说过。无惭是对功德和有功德者不恭敬，是恭敬的对治法。无愧是对过失不生畏惧。过失是指被圣者呵责、导致恶趣的行为。忿怒除嗔恚和害心外，是对有情和无情的恼害之心。覆是覆藏过失。由于心被缠缚而住故称为缠。
其中昏沉、睡眠和无愧是无明的同类。恶作是从疑惑因生。无惭、掉举和悭吝是贪欲的同类。忿怒和嫉妒是从嗔恚生。覆是贪欲和无明的同类。这十种垢染也称为随烦恼。
心所的运行极其微细，即使相续流注也难以分辨，更何况刹那。唯有通达世尊所说法相的智者，由见其果的差别，能以无过之理解了彼等种类，而非未亲近解说如来教法的导师、具有错乱见解者所能了知。
漏有三种：欲漏、有漏和无明漏。其中，除欲界所行的无明外，其余属欲界的烦恼及缠共四十一法，是为欲漏，即除五种无明外的三十一随眠及十缠。除色界和无色界的无明外的随眠及缠共五十四法，是为有漏，即属色界的二十六随眠，以及同样的无色界的随眠，以及昏沉和掉举。

།ལུང་དུ་མི་སྟོན་པར་མཚུངས་པ་དང་ནང་དུ་བལྟས་པར་གྱུར་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གཉིས་ནས་སྐྱེས་པ་གཅིག་ ཏུ་བསྡུས་སོ།།ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །ཁམས་གསུམ་དུ་འཇོག་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་བར་ཆད་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་དག་ཏུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་སྒོ་ནས་ཟག་པས་ཟག་པའོ། །ཆུ་བོ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། ལྟ་བའི་ཆུ་བོ་དང་། མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཉིད་ལས་ལྟ་བའི་རྣམས་བཏོན་ཏེ། རྫས་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་ནི་འདོད་པའི་ཆུ་བོའོ། །སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཉིད་ལས་ལྟ་བ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་རྫས་སུམ་ཅུ་ནི་སྲེད་པའི་ཆུ་བོའོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་ལྟ་བ་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ནི་ལྟ་བའི་ཆུ་བོའོ། །དེ་དག་མ་ཡིན་པའི་ལྟ་བ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་མ་འདྲེས་པ་རྫས་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་མ་རིག་པའི་ཆུ་བོའོ། །དགེ་བ་ལས་སེམས་ཅན་རྣམས་དེད་པས ཆུ་བོ་སྟེ་ཆུའི་ཆུ་བོ་ལྟ་བུའོ།།སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་དང་འདྲ་སྟེ། ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་སེམས་ཅན་ཆུ་བོས་བདས་པ་རྣམས། ཁམས་དང་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། ས་རྣམས་སུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་སྦྱོར་བ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་དག་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ལེན་པ་ནི་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ལེན་པ་དང་། ལྟ་བའི་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ལེན་པ་དང་། བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལེན་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་དུ། མ་རིག་པ་བསྣན་ཏེ་རྫས་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི་ནི་འདོད་པའི་ལེན་པ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་ཉི་ཤུ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བཞི་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པ་བཅུའོ། །སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ཉིད་ཀྱི་སྟེང་དུ་མ་རིག་པས་བསྣན་ཏེ། རྫས་བཞི་བཅུ་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལེན་པ་སྟེ། ཁམས་གཉིས་ནས་སྐྱེས་པའི་འདོད ཆགས་དང་།ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པ་སུམ་ཅུ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བརྒྱད་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཁམས་གསུམ་པའི་ལྟ་བའི་རྫས་སུམ་ཅུ་ནི་ལྟ་བའི་ལེན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ ཏུ་འཛིན་པ་རྫས་དྲུག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ལེན་པའོ།།དེ་ནི་ལམ་གྱི་དགྲར་གྱུར་པ་དང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་ཕྱོགས་ལ་སླུ་བའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་དོ། །འདི་ལྟར་ཁྱིམ་པ་རྣམས་ལ་འདིས་སླུ་བ་ནི་ཟས་མི་ཟ་བ་དང་འབབ་སྟེགས་སུ་འཁྲུ་བ་ དང་།རི་ཁ་ནས་གཡང་དུ་མཆོང་བ་ལ་སོགས་པས་མཐོ་རིས་སུ་རེ་བའོ། །རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཡུལ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བ་དང་། ཆོས་འདི་ལ་ཞུགས་པ་ཡང་སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་དག་པར་རྟོགས་པའོ། །ལེན་པའི་དོན་ནི་ཤིང་གི་དོན་ཏེ་ལས་ཀྱི་ མེ་འབར་བའི་རྒྱུན་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དཔེར་ན་ཤིང་གི་རྒྱུས་མེ་འབར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་གི་རྒྱུས་ལས་ཀྱི་མེ་འབར་རོ། །ཡང་ན་འཁྲི་བའི་དོན་ཏེ་དར་གྱི་སྲིན་བུས་དཀྲིས་པ་བཞིན་ནོ། །མདུད་པ་ནི་བཞི་སྟེ། བརྣབ་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། གནོད་སེམས་ལུས་ཀྱི་མདུད་ པ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལུས་ཀྱི་མདུད་པ་དང་། འདི་བདེན་ནོ་སྙམ་དུ་མངོན་པར་ཞེན་ཅིང་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལུས་ཀྱི་མདུད་པའོ། །དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་ བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལྔ་ནི་དང་པོའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་རྫས་དྲུག་ནི་གསུམ་པའོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་རྫས་བཅུ་གཉིས་ནི་བཞི་པའོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་རྫས་ཉི་ཤུ་བརྒྱད་དོ། །ལུས་ཐ་དད་པ་སྣ་ ཚོགས་སུ་མདུད་པར་བྱེད་པས་མདུད་པ་སྟེ།འཆིང་ངོ་འདོགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

由于相似于不显示于经典中、向内观察、以及是等持地的缘故，所以将二界所生合为一处。三界的十五种无明是无明漏。安立于三界中，因为能障碍涅槃，故称为漏，从有顶乃至无间，通过六处之门漏泄，故称为漏。
四暴流是：欲暴流、有暴流、见暴流、无明暴流。其中，从欲漏中除去诸见，二十九事是欲暴流。从有漏中除去诸见，三十事是有暴流。三界的三十六事见是见暴流。除此之外的见及与其他烦恼相应的诸见，以及三界的不杂无明一百零八事，是无明暴流。因为冲击众生使之远离善法，故称为暴流，如同水流一般。
四轭也是如此，就词义来说，被暴流冲击的众生，于界、趣、生处、地中相应，故称为轭，意思是使其与种种苦相应。
四取是：欲取、见取、戒禁取、我语取。其中，在欲暴流之上加上无明，三十四事是欲取，即贪欲、嗔恚、慢、二十种无明、四种疑、十种缠。在有暴流之上加上无明，四十事是我语取，即二界所生的贪欲、慢、三十种无明、八种疑、昏沉、掉举。
除去戒禁取见外，三界的三十事见是见取。六事戒禁取见是戒禁取。因为是道的怨敌，能迷惑在家和出家二众，故从诸见中分开而说。如是，对在家众的迷惑是：不食、于渡口沐浴、从山顶跳下等，期望生天。出家众则是：舍离可意境，入此法者也以受持头陀功德而证得清净。
取的含义是薪柴义，因为能生起业火相续故。譬如因薪柴而火燃，如是因烦恼薪而业火燃。或者是缠绕义，如同蚕茧缠绕一般。
四系是：贪欲身系、嗔恚身系、戒禁取身系、此实执取身系。其中，欲界所摄的贪欲，包括见苦等所断及修所断五种是第一系。五种嗔恚是第二系。六事戒禁取见是第三系。十二事见取是第四系。这四种共二十八事。因为能系缚种种不同的身，故称为系，意思是系缚、束缚。

།སྒྲིབ་པ་ནི་ལྔ་སྟེ་འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་སྡུག་བསྔལ་ ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལྔ་ནི་དང་པོའོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ལྔ་ནི་གཉིས་པའོ། །རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ནི་གསུམ་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ནི་བཞི་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་ མཚན་ཉིད་ཀྱང་བཤད་ཟིན་ཏོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཐེ་ཚོམ་ནི་ལྔ་པའོ། །དེ་ལྟར་སྤྱིར་བསྡོམས་ན་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །འཕགས་པའི་ལམ་དང་། གནས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། དེ་ལ་སྦྱོར་བ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ལ་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ཏེ་བར་དུ་ གཅོད་པའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་དང་དེ་ནས་ཁམས་དང་། འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་དང་། སའི་བྱེ་བྲག་བཤད་པའི་ཁམས་དེ་གང་ཡིན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་དང་ས་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཁམས་ནི་གསུམ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ དང་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ན་གནས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ལ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དེ། །ཡང་སོས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། མནར་མེད་པའོ། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། གླིང་བཞི་སྟེ། འཛམ་བུ་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་ནོ། །འདོད་པ་ལ་སྤྱོད་པའི་ལྷ་དྲུག་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དང་། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན དང་།འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་རྣམས་སོ། །དེ་ཡན་ཆད་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། གནས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གོ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་གནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གསུམ་སྟེ། འོད་ཆུང་ དང་།ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལ་ཡང་གསུམ་སྟེ། དགེ་ཆུང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་སོ། །བཞི་པ་ལ་གནས་པ་བརྒྱད་དེ། སྤྲིན་མེད་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་དང་། མི་ཆེ་དང་། མི་གདུང་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་ དང་།ཤིན་ཏུ་མཐོང་དང་། འོག་མིན་རྣམས་སོ། །ཚངས་ཆེན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་བཞིན་དུ་ས་གཞན་མེད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་ལྟག་འོག་གི་རིམ་པ་མེད་དེ། དེ་བས་ན་འདི་དག་གནས་མེད་པ་ཉིད་དོ། །སྐྱེ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་ མཆེད་དང་།རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །ཁམས་གསུམ་པོ་འདི་རྣམས་ལ། འགྲོ་བ་ལྔ་དག་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་ དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ།།སྐྱེ་གནས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེས་པ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །ས་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་ གཏན་དང་པོ་དང་།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་བཞི་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ།།སྐབས་སུ་བཤད་པ་རྫོགས་ཏེ་དཀྱུས་མ་ལ་བབ་པོ། །ཤེས་པ་རྣམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ དང་།སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ།

障碍有五种，即贪欲、害心、昏沉、睡眠、掉举、后悔和疑惑。欲界中的贪爱、苦等见断和修断的五种是第一种。五种嗔恚是第二种。昏沉和睡眠合为一种是第三种，它们的特征已经说过。掉举和后悔合为一种是第四种，它们的特征也已经说过。欲界中的疑惑是第五种。如是总计有十八种实法。因为能障碍圣道、安住、离贪以及与之相应的善根，所以称为障碍，即障碍的意思。
从此处开始要说明界、趣、生处和地的差别。界有三种，即欲界、色界和无色界。欲界有二十处，即八大地狱：等活地狱、黑绳地狱、众合地狱、号叫地狱、大号叫地狱、炎热地狱、极热地狱和无间地狱。畜生、饿鬼和四大洲：南赡部洲、东胜身洲、西牛货洲和北俱卢洲。欲界天有六种：四大王天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天和他化自在天。
此上为色界，有十六处。初禅有两处：梵众天和梵辅天。第二禅有三处：少光天、无量光天和光音天。第三禅也有三处：少净天、无量净天和遍净天。第四禅有八处：无云天、福生天、广果天、无想天、无烦天、善现天、善见天和色究竟天。大梵天如同无想有情一样没有其他地。无色界没有上下次第，因此这些是无处所的。
有四种生处：空无边处、识无边处、无所有处和非想非非想处。在这三界中，安立五趣：地狱、畜生、饿鬼、天和人。四种生类：卵生、胎生、湿生和化生。
有十一地：欲界、未至定地、初禅、殊胜禅、第二禅、第三禅、第四禅以及四无色界。其中欲界和有顶唯是有漏，其余诸地既有有漏也有无漏。
章节说明完毕，回到正文。所谓诸智即是十智：法智、类智、他心智、世俗智、苦智、集智、灭智、道智、漏尽智和无生智。

།དེ་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དེའི་རྒྱུ་དང་། འགོག་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་རྣམས་དང་། ཆོས་ཤེས་པའི་ས་ལ་ཤེས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་སྟེ། ཐོག་མ་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་འཁོར་བ་ན། རྟག་ཏུ་བདག་གི་ཆུ་སྲིན་འཛིན་ཁྲིས་ཟིན་པའི་རྒྱུད་ཅན་གྱིས་དེ་ཐོག་མ་ཁོ་ནར་ཆོས་ཙམ་དུ་མཐོང་བའི ཕྱིར་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། དེའི་རྒྱུ་དང་། འགོག་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་རྣམས་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པའི་ས་ལ་ཤེས་པ་ཟག་པ་ མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་སྟེ།ཆོས་ཤེས་པའི་རྗེས་ལས་སྐྱེ་བས་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་གང་གིས་གཞན་དག་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཤེས་པ་དང་འདྲ་བ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་ པ་རྣམས་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་ཁ་ཅིག་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པས་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཤེས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་རྣམ་པ་ གཉིས་ཏེ།ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་། རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་སོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་ཤེས་སོ། །འོག་མས་ནི་རྗེས་སུ་རྟོགས་པ་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་ཤེས་སོ། །གཟུགས་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་། འདས་པ་དང་མ་བྱོན་པ་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་དང་། ས་དང་དབང་པོ་དང་། གང་ཟག་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་ཤེས་སོ། །ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ནི་ཕལ་ཆེར་བུམ་པ་དང་། སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས པའོ།།དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་དང་། ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པའོ། །ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་ནི་ལྟ་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་ཏེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ ལྟ་བ་དང་།ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་སོ། །ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ནི། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་ པའི་ཚོགས་དང་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་པོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དགེ་བ་དང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའོ། །དེ་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་གྱི་ཤེས་རབ་ཉིད་དོ། །དགེ་བ་ནི་གང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡིན་གྱི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ ཏེ་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡིད་ཀྱི་ས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་འབྲས་བུར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ། མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པས་ཞུགས་པའི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ ཤེས་པའོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྒྱུར་གྱུར་པ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བ་དེ་དག་ཉིད་ལ། རྒྱུ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་བ་ཞེས་པའོ། །དེ་དག་འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་ གྱ་ནོམ་པ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པའོ།།དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལམ་ལ། ལམ་དང་རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལམ་ཤེས་ པའོ།།བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་བ་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་སོ།

关于欲界所属的诸行以及其因、灭、断、修、解脱和殊胜道，在法智地中无垢智慧即是法智。由于在无始轮回中，一直被我执鳄鱼座所执持的相续者最初仅见法性，故称为法智。
关于色界和无色界所属的诸行以及其因、灭、断、修、解脱和殊胜道，在随觉智地中无漏智慧即是随觉智。因为是从法智之后生起，所以称为随觉智。
由三摩地所生的智慧，能如实了知他人现在的心与心所，以及欲界、色界所属和某些无漏法的智慧，即是他心智。此智有二种：有漏和无漏。其中有漏智能了知欲界和色界所属诸法。无漏智也有二种：法智分和随觉智分。其中前者能了知与法智同时运行的，后者能了知与随觉智同时运行的。
但不能了知无色法、无为法、过去未来法、无色界所属诸法，以及地、根和殊胜补特伽罗。
世俗智是有漏智慧。因为世俗多数运行于瓶、毯等事物，故称世俗智。此智也分为染污和非染污两种。染污又分为二种：见性和非见性。见性即是五见：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见和戒禁取见。非见性是与疑、贪、嗔、慢、无明、忿等相应的智慧。
非染污也分为二种：善和无记。其中无记是非见的智慧。善是与五识同时运行的智慧而非见，因为不能通达的缘故。意地所摄的是世间正见。
对作为果的五取蕴以无常、苦、空、无我行相趣入的无漏智慧即是苦智。
对作为因的五取蕴，即与业和烦恼同时运行的诸法，以因、集、生、缘行相了知的无漏智慧即是集智。
对彼等之灭以灭、静、妙、离行相了知的无垢智慧即是灭智。
对以彼等获得涅槃之道，以道、理、行、出行相了知的无垢智慧即是道智。
我已遍知苦、已断集、已现证灭。

།བདག་གིས་ལམ་བསྒོམས་སོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཟད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་པའི་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པའོ། །དེ་ དག་ཉིད་གོ་རིམས་བཞིན་སྦྱར་ཏེ།ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་མེད་དོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་མི་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཞུགས་ཞེས་པ་དྲི་མ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །ཤེས་པ་འདི་གཉིས་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པས་ ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་གཞན་ནི་ལྟ་བའི་བདག་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པོ། །དེ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟབ་པ་དང་བཅས་པའོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །ཕ་རོལ་ གྱི་སེམས་དང་།སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། །འགོག་པ་ཤེས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཉི་ག་ལ་དམིགས་པའོ། །དེ་དག་ནི་ནང་ནས་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ཤེས་ པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ།།འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་གཉི་གའོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ས་དྲུག་ལ་སྟེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་ལའོ། ། རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་ནི་ས་དགུ་ལ་སྟེ། ས་དྲུག་པོ་དག་ཉིད་དང་། གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་ལའོ། །ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་རྣམས་ལའོ། །ལྷག་མའི་ནང་ནས་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དྲུག་ལའོ། །རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པའི ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ས་དགུ་ལའོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ས་ཐམས་ཅད་ལའོ། །བཟོད་པ་ནི་བརྒྱད་དེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ རྟོགས་པའི་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པའོ། །དེ་ནི་ངེས་པའི་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པའི་བློའི་བྱེ་ བྲག་གོ།།བདེན་པ་བཞི་ལ་བཟོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ཉིད་དེ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པའི་དོན་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །བསམ་པ་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་ཞུགས་པ་དག་ཀྱང་བཟོད་པའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ སྐྱེས་ནས།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་པར་གཏོགས་པ་བཅུའི་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འགག་གོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེའོ། །བཟོད་པ་ནི་འདིར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ། །ཤེས་པ་ནི་ལམ་གྱི་རྣམ་ པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྟེ།དཔེར་ན་མི་གཉིས་ལས་གཅིག་གིས་ནི་ཁྱིམ་ནས་རྐུན་པོ་བཟུང་སྟེ་ཕྱུང་གཅིག་གིས་ནི་སྒོ་བཅད་པ་དང་འདྲའོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པར་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེས་ནས། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་ བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འགག་གོ།།རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྙེད་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སྐྱེའོ། །སེམས་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས། ཁམས་གསུམ་པོའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་སེམས་བཞིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་།འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱང་། སེམས་བཞི་བཞིར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །སེམས་བཅུ་དྲུག་གིས་ཕྲ་རྒྱས་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་སྤངས་ནས། བདེན་པ་བཞི་མངོན་པར་རྟོགས་ ཏེ།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བསྒོམ་པས་སྤོང་བར་བྱ་བ་བཅུ་ཞིག་ལུས་ཏེ། འདོད་པར་གཏོགས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་གསུམ་མོ།

我修道已竟，如是以尽的方式趣入的无漏智慧，即是尽智。依次配合彼等，即是'再无所应遍知、所应断、所应现证、所应修'，如是以不生的方式趣入的无垢智慧，即是无生智。此二智非是证悟，故非见性。其余则成就为见性。其中，世俗智唯一是具深性。他心智是有漏及无漏。其余诸智唯是无漏。
他心、苦、集、道四智缘于有为。灭智缘于无为。其余诸智缘于二者。其中，苦智与集智的境是有漏。灭智与道智的境是无漏。其余诸智的境是二者。
法智在六地，即：未至定地、殊胜静虑地及四静虑地。类智在九地，即：彼六地及三无色地。他心智在四静虑地。其余中，属法智分者在六地，属类智分者在九地。世俗智在一切地。
忍有八种：苦法智忍、苦类智忍、集法智忍、集类智忍、灭法智忍、灭类智忍、道法智忍、道类智忍。此是生起决定智慧的心的差别。因为对四谛具有忍，故称为忍。彼八种是见而非智。决定义即是智义。趣入遍求意乐者亦是忍。
其中，生起苦法智忍后，从获得欲界所属十种应以见苦所断烦恼时起即灭。法智亦从获得彼等涅槃时起即生。此中忍是无间道，智是解脱道，如二人中一人擒贼出户，一人关门。
生起苦类智忍后，从获得色界无色界所属十八种应以见苦所断烦恼时起即灭。类智亦从获得彼等涅槃时起即生。由此四心现证三界苦谛。
如以四心现证苦谛，如是应知集、灭、道谛亦各以四心了知。以十六心断除八十八随眠，现证四谛，亦获得预流果。尚余十种应以修所断，即：欲界所属四种，色界所属三种，无色界所属三种。

།དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་འདམ་བུ་སྦམས་པའི་ཚུལ་དུ་བསྡུས་ནས་རིམ་པ་དགུར་ཕྱེ་སྟེ། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་དང་། འབྲིང་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའོ། །དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པ་དགུ་དགུར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཉེས་པའི་རྣམ་པ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོའི་གཉེན་པོ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་རྣམ་པ ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་ཉེས་པའི་རྣམ་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་གཉེན་པོ་ནི་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོའི་བར་དུའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དྲུག་སྤངས་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བར་འགྱུར་རོ། །དགུ་ཆར་སྤངས་ན་ཕྱིར་མི་འོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ཉོན་ མོངས་པ་བཞི་ལ་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ།དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་། རྣམ་པ་དགུ་དགུར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར། སོ་སོའི་ཉེས་པ་ཡང་རྣམ་པ་དགུ་དགུ་སྟེ། དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་ པ་རྣམས་མཐར་གྱིས་སྤངས་པར་གནས་ཏེ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་པའི་ཉེས་པའི་རྣམ་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སྤངས་ན་དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་བཞི་པོ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱི་ལམ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་གང་དང་གང་གི་ཚུ་རོལ་གྱི་ལམ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་འབྲས་ བུ་དེ་ལ་ཞུགས་པའོ།།དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་བརྒྱད་ཡིན་ཏེ། བཞི་ནི་ཞུགས་པའོ། །བཞི་ནི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་ སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྲས་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའོ། །རིགས་ཀྱི་ས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་། རྣོན་པོའི་རིགས་ཅན་གྱི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་རྣམས་ལ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཅན་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་དང་། དེ་ཉིད་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ བཅུ་དྲུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཉེས་པའི་རྣམ་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་དང་། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་བར་དུ་སྟེ། བར་དེར་དད་པས་མོས་པ་དང་། ལྟ་བ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་དང་། དེ་དག་ཉིད་ཡང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ཟད་པ་ཤེས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ པ་ཐ་མ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་བར་དུ་སྟེ།བར་དེར་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དག་གོ། །ཆོས་འདི་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་ཞེས་ངེས་པར་བསྙད་པའི་རྒྱུ་ནི་འཐོབ་པའོ། །འདི་ན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་དགེ་བ་ ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ།།མི་དགེ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའོ། །ལུང་དུ་མི་བསྟན་པ་ནི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་རྣམས་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་འདི་དང་ལྡན་པའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་འདི་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ངེས་པར་བསྙད་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་གང་ཡིན་ པ་དེ་ནི་འཐོབ་པ་སྟེ།རྙེད་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཏེ་འདུག་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་མེད་པས་འཕགས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །བྱིས་པ་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ལ་གནས་ པ་རྣམས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་འཐོབ་པ་མེད་པར་འདྲ་ན་ནི་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་འདྲེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།

首先，关于欲界所属的贪欲、嗔恚、我慢和无明，如同芦苇捆扎般归纳为九品：上品之上、上品之中、上品之下、中品之上、中品之中、中品之下、下品之上、下品之中、下品之下。其对治无间道和解脱道也应当如是了知为九品九品。其中，大过失上品之上的对治是圣道下品之下，如是类推，小过失下品之下的对治是上品之上。其中断除六品烦恼，则成为一来果；断除全部九品，则成为不还果。如同欲界所属的四种烦恼各有九品，其对治无间道和解脱道也各有九品，如是各别过失也有九品九品，其对治也应当如是了知。
如是渐次断除烦恼而住，断除有顶的过失下品之下，则成为阿罗汉。四果之间的道中安住者称为向，处于任何果位之前的道中者即是趣向该果位者。
如是彼等是八种圣补特伽罗，四向四果。即：为现证预流果而趣入者、预流果、为现证一来果而趣入者、一来果、为现证不还果而趣入者、不还果、为现证阿罗汉果而趣入者、阿罗汉。
有六种种性：钝根和利根种性的凡夫二者，在见道十五心刹那中称为随信行者和随法行者二者；从第十六心刹那开始直至有顶过失下品之下的无间道之间称为信解和见至二者；从无学道的尽智开始直至最后心刹那入涅槃之间称为时解脱者。
说为具此法性的原因是获得。此中必定有三种法：善、不善和无记。其中善法是信等，不善法是贪等，无记法是化心等。具有这些法者即是具此法者。其事相即是具此法性。其决定说的原因法即是获得，也称为得和成就。
若无此获得，则被贪等烦恼缠缚的圣者们无有无漏心，将成为非圣者。处于善心和无记心的凡夫也将成为离贪者。若无涅槃的获得，则凡夫也将成为无杂染。

།ཆོས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱང་དེ་མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བསྐྱེད་པ་དང་འཐོབ་པ་དང་ལྡན་པས་འཕགས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ ལག་ལྔ་སྤངས་པའོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ།།ཡང་དགེ་སློང་དག་གང་ཟག་འདི་ནི་ཆོས་དགེ་བ་རྣམས་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་ཡང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། སེམས་ཅན་དག་གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་བསགས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དག་གཟིགས་ནས། གཙོ་ བོ་མཆོག་གིས་དགེ་སློང་དག་གང་ཟག་གིས་ཚོད་མ་བཟུང་ཞིག་།གང་ཟག་ལ་ཚད་ཀྱང་མ་འཛིན་ཅིག་ཅེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་ལས་ཐོབ་པ་དང་། ཐོབ་ནས་ལྡན་པའོ། །དེ ལས་བཟློག་པ་ནི་འཐོབ་པ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ།།འཐོབ་པ་དང་། འཐོབ་པ་མེད་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་། རང་གི་རྒྱུད་ལ་གནས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཉིད་ཀྱིའོ། །སོ་སོ་དང་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་གཉིས་ཀྱི་ཡང་ཡོད་དེ། །སུ་ཡང་གཞན་གྱི་རྒྱུ་ལ་གནས་པ་དང་། སེམས་ ཅན་དུ་བགྲང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དག་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ནམ་མཁའ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །དེ་ལ་འཐོབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གྲིབ་མ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལྟ་བུ་དང་། ཁྱུ་མཆོག་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལྟ་བུ་དང་། བེའུ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལྟ་ བུའོ།།དེ་ལ་དང་པོ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །གཉིས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། གང་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བའི་མཚམས་སྦྱོར་བའི་དུས་དང་། འདོད་པར་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །གསུམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཐོས་པ་དང་བསམ་པ་ལས་ བྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ།ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལ་མདོར་བསྟན་ན། འདོད་པར་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་གཟུགས་ཀྱི་འཐོབ་པ་ནི་སྔར་སྐྱེས་པ་མེད་དོ། །ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཕྱི་ནས་སྐྱེས་པ་ནི་ཡོད་དོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་ སེམས་མ་གཏོགས་སོ།།བཟོའི་གནས་དང་། སྤྱོད་ལམ་ལས་ཀྱང་ཅུང་ཟད་མ་གཏོགས་ཀྱི། གཞན་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་དང་། བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཐོབ་པ་ནི། མཐུ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཉིད་དེ། སྔར་རམ་ཕྱི་ནས་ སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་སོ་སོར་དུས་གསུམ་པའོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་ཉིད་དེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི། རང་རང་ གི་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།།དྲི་མ་མེད་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འཐོབ་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གཟུགས་དང་ གཟུགས་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ནི་དེར་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། ཁམས་གསུམ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའོ། །སློབ་ པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་དག་ནི། སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་ བརྟགས་པས་འགོག་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ།།སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའོ། །མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱའོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ།

法王也说，由于具足获得和产生这十种无学法而成为圣者，即断除五支，如是广说。又说：'诸比丘，此补特伽罗具足善法与不善法'。见到众生心相续中积累无量善与不善的获得后，最胜尊者广说：'诸比丘，不要衡量补特伽罗，也不要度量补特伽罗。'
这也应当从两个方面来看：未获得和从退失中获得，以及获得后具足。与此相反则应知为无获得。获得与无获得这两者，也都是就安住于自相续的诸法而言。由无择灭和择灭二者也有，任何人都不具足安住于他人相续中和非众生数法。虚空也不是。因此，彼等无获得与未获得。
其中获得有三种：如影随形般、如牛王随行般、如犊随母般。其中第一种是指无记法的获得。第二种是指从某处死亡转生欲界结生之时，以及属于欲界的善与不善法的获得。第三种是指闻思等所生法的获得，除俱生者外。
其中略说：属欲界善不善色法的获得，无先生者。有俱生和后生者，除神通和变化心外。工巧处和威仪路也稍有除外，其余无覆无记和有覆的表色一切获得，因为力量微弱故唯是俱生，非先生或后生。
其余三世法则各别是三世。善、不善、无记法的获得也分别是善、不善、无记，如其次第。属欲界、色界、无色界诸法的获得，则属各自界。无漏法是三界法和无漏法即道谛，无为法是无漏诸法。
其中无择灭的获得是三界法。择灭由色界和无色界道所得者即属彼界。由无漏道所得和道谛是无漏。此又总摄为四种：三界和无漏。有学和无学诸法的获得是有学和无学。非有学非无学诸法的获得有三种。有漏法和无为法是非有学非无学法。
其中有漏诸法、无择灭和由世间道所得的择灭是非有学非无学。由有学和无学道所得者是有学和无学。见所断和修所断诸法的获得是见所断和修所断。不可断也有二种：修所断和不可断。不可断法是道谛和无为法。

།དེ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ཅིག་ཤོས་ཀྱི་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་ བར་བྱ་བའོ།།དྲི་མ་མེད་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པའི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ། །འཐོབ་པ་མེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ལ། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པ་སྟེ་དེ་བས་ན་འདི་ནི་འཐོབ་པ་བཞིན་དུ་བྱེ་བྲག་མང་དུ་མེད་དེ། ཞིག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་དུས་གསུམ་པའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་དུས་གཉིས་པ་སྟེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་མེད་དོ། །འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་སོ་སོར་ཁམས་གསུམ་པའོ། །འཐོབ་པ་མེད་པ་ལ་ནི་དྲི་མ་མེད་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། གང་འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་ཆོས་མངོན་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ། འཇུག་པ་དང་མི མཐུན་པ་མི་ལྡན་པའི་ཆོས་ནི།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་འགགས་ཀྱང་འདུ་ཤེས་འཇིག་པའི་སྒོ་ནས་དེ་བསྐྱེད་པས་འདུ་ཤེས་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏེ། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཡང་དགེ་བ་ བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་རྒྱུད་དེ་འཕགས་པའི་རྒྱུད་མ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཐར་པའི་འདུ་ཤེས་ཅན་དག་དེ་སྐྱེད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ངན་སོང་གི་གནས་ལྟ་བུར་དགོངས་སོ། །མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ངེས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་ འགྱུར་བ་ཡང་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་འབད་པས་འཐོབ་ཀྱི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་མ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འཇུག་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ། །འབྱུང་ བ་ཆེན་པོ་མཉམ་པ་ཉིད་དུ་བྱེད་པས་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ།།འདི་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ། དགེ་བ་དང་སྐྱེས་ནས་པ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ན་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། མྱོང་བར་འགྱུར་བར་མ་ངེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་བསྐྱེད་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་བྱེད་ན། དེས་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་ བར་མི་འགྱུར་རོ།།དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཕུང་པོ་བཞིར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འཕགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་གྱི། བྱིས་པ་ཡི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པས་ནི་ཚེ་འདི་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འདི་བསྐྱེད་དོ། །བྱིས་པ་ལ་ནི་དེ་མེད་པ་ དང་ཆད་ཀྱིས་འཇིགས་པའི་དེ་མི་སྲིད་དོ།།འཕགས་པ་ཡང་སྦྱོར་བར་འགྱུར་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་བརྙེས་ཏེ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ཟག་པ་ཤེས་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་འདི་བརྙེས་སོ། །སངས་རྒྱས་ བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་གང་ཅུང་ཟད་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་དགོས་ཏེ།བཞེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོན་ཏན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྲོད། །ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ གཅོད་པའི་ཆོས་གཞན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་བྱུང་བ།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་སྟེ། ལྷ་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བསམ་གཏན་དང་ པོའི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ལྟ་བུའོ།།དེར་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཀྱང་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བའི་དུས་ན་ནི་འདུ་ཤེས་ཡོད་དོ། །གཞན་གྱི་ཚེ་ནི་སེམས་མེད་པར་གནས་སོ། །ནམ་འཆི་འཕོ་བ་དེའི་ཚེ་ན་ཡང་ཡུན་རིང་དུ་གཉིད་ཀྱིས་ལོག་ལོག་པ་ལས་སད་པ་བཞིན་དུ། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ ནས་འདོད་པའི་ཁམས་ཁོ་ནར་སྐྱེས་ཏེ།གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

对于这个，以非择灭和以世间道所获得的另一种是修所断。以无垢道所获得的择灭和道谛是非所断。
无得一切都是非烦恼性，且不可言说，因此这个如同得一样没有很多差别。已灭和未生者是三时。
现在者是二时，无俱生。欲界、色界、无色界所摄者各自是三界。无得中无任何无垢。
什么是凡夫性？阿毗达磨中说：'即未得圣法者。'
离第三禅贪，属第四禅地，心及心所，与入相违的无所对应法，称为无想定。虽然心及心所全部灭尽，但由于从想的灭尽门而生起，故说为想，如同他心智。
它也是善法，为第四禅所摄，是凡夫相续而非圣者相续。非圣者以解脱想而生起它。诸圣者则视之如恶趣处。
是定受业，也是生受业。它是由精进获得，而非由离贪获得。
灭尽定是离无所有处贪，有顶心及心所，与入相违的法。由令大种平等故为定。
这是有顶，是善法、生得、异熟不定业。若生起后入涅槃，则不受其异熟。
其异熟成为有顶四蕴，这唯是圣者所有，非是凡夫所有。圣者为现法乐住故，以圣道力生起此定。
凡夫则因无此且畏断见而不可能。圣者也需修习，非由离贪。世尊则由离贪而得，诸佛世尊与漏尽智同时获得此定。
诸佛世尊对于任何所得，都不需要丝毫修习，仅由意愿即能现前一切功德圆满。
无想天众中，生于诸天之中者的心及心所的间断法，其他异熟所生，是无想定异熟果，即是无想。大果天中的一部分即是无想天，如同初禅一分是殊胜禅那。
生于彼处者，在死时与生时有想。其他时则无心而住。当其死时，如同从长睡中醒来一般，从此死后唯生欲界，不生他处。

།དེར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ལན་གྲངས་གཞན་ན་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་ལ་ལྷར་སྐྱེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕོངས་པ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྒྱུན་འབྲེལ་པ་གནས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། འགྲོ་བར་གདགས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན་ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ། །ཚིགས་སུ་བཅད པ་ལས་ཀྱང་།ཚེ་དང་དྲོད་དང་རྣམ་པར་ཤེས། །དེ་དག་ནམ་ཞིག་ལུས་བོར་བ། །དེ་ཚེ་སྤངས་ནས་ཤི་བ་ནི། །དཔེར་ན་ཤིང་ལ་སེམས་མེད་བཞིན། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མངོན་པར་གྲུབ་ན་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་བཞིན་དུ། འདུ་ ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དུ་འགྲོ་བའི་བར་གྱི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།སྲོག་གི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པར་གང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་འགྱུར་བ་འགྲོ་བར་གདགས་པའི་རྒྱུ་ཁམས་གསུམ་ལ་ཁྱབ་པའི་དབང་པོ་གཞན་མེད་དོ། །འགྲོ་བར་གདགས་པའི་རྒྱུའི་ཆོས་མེད་ དུ་ཟིན་ན་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས།དགེ་བ་དང་བསྒྲིབས་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ན་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བར་ཐར་བར་འགྱུར་རོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དོན་གཅིག་ལ་འདོད་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ཡང་ ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།ཐ་དད་པའོ། །དེ་ལ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདག་ལ་ཆགས་པ་དང་། ཁ་ཟས་འདོད་པར་སེམས་ཅན་སོ་སོར་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཐ་དད་པ་ནི་ཁམས་དང་ས་དང་འགྲོ་བ་དང་སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་དང་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་། དགེ་སློང་དང་དགེ་བསྙེན་དང་། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་པ་དེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གཅིག་ལ་འདོད་པའི་ངེས་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་འཕགས་པ་དང་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་འདྲེས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ ཉིད་དང་།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ལ་ཐ་དད་དུ་དབྱེ་བ་ཅི་ཡོད། འདོད་པ་མཐུན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་ཅེས་བཤད་དོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་གནས་སུ་གྱུར་པའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་འགྲོ་བའི་གཙོ་བོས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐོས་ པ་དང་མི་ལྡན་པ་ནི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་མི་བྱེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ང་སྨྲའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།གཞན་ནས་ཀྱང་གལ་ཏེ་འདིར་འོང་ན་ནི། མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཉིད་རབ་ཏུ་འཐོབ་པོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ལ་ནི་དེ་ལྟར་ཐོབ་པ་དང་འདོར་བ་མེད་དེ། དེ་བས་ན་ དེ་བྱེ་བྲག་ཤིན་ཏུ་ཆེའོ།།སྐྱེ་བ་ནི་ཆོས་སྐྱེ་བའི་ནང་གི་ཡན་ལག་སྟེ། རང་གི་ནུས་པ་འཐོབ་པའི་རྒྱུའོ། །ཆོས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་གཉིས་ཏེ། ནང་གི་ཡན་ལག་དང་། ཕྱིའི་ཡན་ལག་གོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ཡན་ལག་ནི་སྐྱེ་བའོ། །ཕྱིའི་ཡན་ལག་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་སོ། །དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ རྣམས་བསྐྱོད་ཀྱང་།ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཆོས་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དང་། ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འདུས་བྱས་སུ་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ། །གནས་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཞན་འཕེན་པའི་དུས་ཀྱི་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་སྟེ། ཆོས་གནས་ན་འབྲས་བུ་གཞན་འཕེན་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། ། དེ་བས་ན་གང་གི་དབང་གིས་འབྲས་བུ་འཕེན་པའི་ཆོས་དེ་ནི་གནས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་འཕེན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དགའ་བ་ནི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་འཕེན་ནུས་པ་ལ་གནོད་པའི་རྒྱུའོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་གང་འབྲས་བུ་འཕེན་ནུས་པ་དེ་ལ་གནོད་པའི་རྒྱུ་མེད་དུ་ཟིན་ན་ཆོས་དེ་འབྲས་བུ་དུ མ་འཕེན་ནུས་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་ནི་སྐད་ཅིག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་རྟག་པ་ཉིད་ནི་གནོད་པར་བྱེད་ནུས་པ་འདས་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། ཆོས་གང་གིས་ད་ལྟར་ལས་སྤོས་ནས་འདས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་དེ་ནི་མི་རྟག་པ་དེ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ།

由于生于彼处者必定有感受欲界其他异熟业的缘故，譬如北俱卢洲人有感受生天的业一样。三界寿命由前业所感，与六处相续相连，成为安住之因，凡是众生安立之因即称为命根。阿毗达磨中也说：'何为命根？即是三界寿命。'偈颂中也说：'寿暖及意识，彼等舍身时，如同无心木，弃舍而死亡。'经中也说：'异熟成就时，称为地狱有情数，乃至非想非非想处有情数。'除命根外，没有其他遍及三界、能令生相续不断的众生安立之因的根。若无众生安立之因法，则生于无色界者，现前善、有覆及下地无漏心时，将解脱死生。同分性是众生对同一事物欲求的因。此又分为无差别和差别。其中无差别是指一切众生对自我的贪著，以及众生各自对饮食的欲求相同。差别是指由界、地、趣、生处、种姓、男女、比丘、居士、有学、无学等差别，彼等对同一事物欲求的决定因。若无此因，则圣者与非圣者以及一切世间言说将混杂错乱。凡夫性与凡夫同分性有何差别？欲求相同之因即说为同分性。凡夫性是一切过患的根源。如众生之主也说：'诸比丘，我说无闻凡夫无有不造作恶不善业者。'他处也广说：'若来此处，则获得与人同分性。'凡夫性则无如是得舍，故二者差别极大。生是法生之内支分，是获得自身功能之因。法生之因有二：内支分与外支分。其中内支分即是生。外支分即是因缘等。若无此因，则纵使外支分活动，如同虚空般法不得生，且虚空等也将成为有为法之过失。住是能引生其他果报时住的因，法若安住则能引生其他果报。因此，由何力能引果之法即称为住。若无此因则不能引生。坏是能障碍引生第二果报的因。若法能引生果报，而无障碍因，则此法将能引生多果，如是则不成刹那性。无常性是能令障碍力消失的因，任何法从现在转入过去的法即称为无常性。

།དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་ཆོས་འཇིག་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་ འགྱུར་བ་དང་།ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་དག་གི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཆོས་གང་ལ་འདི་བཞི་ཡོད་པ་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པས་འདུས་བྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་སྐད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་དག་གི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། འདུས་བྱས་ལ་སྐྱེ་བ་དང་། འཇིག་པ་དང་། གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡང་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །གནས་པ་ནི་འདིར་འདུལ་བའི་དབང་གི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེ་བ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བཅོམ ལྡན་འདས་ཀྱིས་དཔལ་ཅན་མ་དང་སྣ་ནག་མ་འགྲོགས་པ་བཞིན་དུ་གནས་པ་དང་།དགའ་བ་འགྲོགས་པར་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གནས་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་ནི། དེས་ན་ཇི་ལྟར་ མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་དང་།མཚན་ཉིད་རྣམས་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་གྱུར་ན་ཡང་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འཇིག་པར་འགྱུར། འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དང་། ཆོས་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་ འགྱུར་རོ།།མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་བཞི་སྟེ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །འདི་ལས་ཐུག་པ་མེད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་རྩ་བའི་མཚན་ཉིད་དག་ནི་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དག་ལ་འཇུག་གོ། །རྗེས་སུ་ མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་རེ་རེ་ལའོ།།དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་བདག་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་བརྒྱད་པོ་དག་གི་ནང་གི་ཡན་ལག་རང་གི་ནུས་པ་འཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། རྩ་བའི་ཆོས་དང་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་རྣམས་དང་། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ ཉིད་བཞི་པོ་རྣམས་ལའོ།།མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་བར་དུ་དེ་བཞིན་ཏེ། བདག་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་རྒྱུའོ། །སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་པ་ནས། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱང་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །མཚན་ཉིད་ རྣམས་ནི་རྩ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པའོ།།རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་དག་ནི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ལ་གནས་སོ། །མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གང་དག་ངག་རྣམས་ལ་རག་ལས་ཏེ་སྐྱེ་བ། ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ དོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་རང་གི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ།འདུ་ཤེས་དང་། ངག་དང་། ཡི་གེའི་འབྲུ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་དག་ནི། གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དཔེར་ན་མིག་ལ་ སོགས་པ་ལ་རག་ལས་ཏེ།སྐྱེ་བ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་གནས་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་རང་གི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་བཞིན་ནོ། །ངག་གི་སྒྲས་ནི་དོན་བརྗོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མེ་ཞེས་བརྗོད་པས་ཚིག་པར་གྱུར་ཏ་རེ། ངག་ཏུ་བརྗོད་པས་ནི་མེའི་མིང་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །མིག་གིས་ནི་མེའི་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་དེ། དེའི་བློ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྒྲ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་དུ་བརྡ་སྤྲོད་པ་པས་བརྟག་གོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་ཡང་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ ལས་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་བརྟག་པ་མི་རིགས་སོ།།སྒྲ་དང་མིང་དང་དོན་དང་། ཤེས་པ་ཆོས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ངོ་བོ་གཅིག་པ་འདྲ་བར་སྣང་ངོ་། །དེ་ལ་གཟུགས་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིག་ནི་ཡི་གེའི་འབྲུ་ཇི་སྙེད་ཀྱིས། འདོད་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་མི་བྱའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་ལྷ་སྦྱིན་བ་དཀར་མོ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡི་གེ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཨ་ཞེས་བྱ་བ་ཡི་གེ་འབྲུ་གཅིག་གོ། །མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེ་སོ་སོ་ན་མང་བ་ནི། མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ཤེས་པའོ།

如果没有这些，法就不会成为无常，虚空等也将成为无常。这四者是有为法的有为相。任何法具有这四者，即具有有为相，称为有为法。如世间怙主所说：'诸比丘，这三者是有为法的有为相，即于有为法中显现生、灭及住异。'此处的住是为了调伏的缘故，如同世尊为了生起善法而与吉祥母和黑鼻母相伴而住，与喜相伴合为一体而住，故说住异。
这些并非是法的本性。若是本性，则如相的所依和能相无别一样，诸相之间也将无有差别。若如是，则生即是灭，灭即是生，法将成为不生。诸相随顺相也有四种，即所谓生之生等，应当了知。这也不会成为无穷尽，因为根本相作用于八法，随顺相则作用于各个法。
其中，生是除自身外对八法内分各自功能获得的因，即对根本法和三相以及四种随顺相。乃至无常性亦复如是，是除自身外八法的坏灭因。生之生是生的，乃至无常性之无常性是无常性的。诸相依于根本法，随顺相依于诸相。诸相已经解说完毕。
现在要说明名身等。其中，依于语言而生，如同认识一样，以义理方式安住，如同形相般使自义被理解，以异名称为想、语言、字音的这些，按顺序应知即是名、句、字。如同依于眼等而生的眼识等，以色等义理方式安住，如同形相般使自义被理解。
语言声音并不能表达义理，如说'火'并不会烧灼，语言表达只是说出火的名称。眼睛则能了知火的义理，即生起其觉知，这是其意义。声音有碍，而且其他如文法家所观察的也不成立，因此不应观察从其了知义理。声音、名称、义理和认识这四法似乎显现为同一本质。
其中如色声等。句是由若干字音组成，能圆满表达所欲义理，例如'一切恶莫作'等偈颂，以及世间所说'祈请提婆达多牵白牛来'等。字如'阿'等单一字音。各别的多数名、句、字，即是名身、句身、字身。

།དྲང་སྲོང་ཆེན་པོས་ཀྱང་དགེ་སློང་དག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱུང་ནས། མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་ཤེས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དང་། བདེན་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །ཡང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས། མིང་དང་། ཚིག་དང་། ཡི་གེའི་ཚོགས་དེ་དང་། དེ་དག་བརྙེས་སོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །དེ་བས་ན་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད དོ།།འདུ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་འདི་སྙེད་དོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ཙམ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུས་ཡོངས་སུ་ཟིན་ན་འབྱུང་ནུས་པ། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ ཡུལ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ།དངོས་པོ་ཙམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་བྱེ་བྲག་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། བྱེ་བྲག་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པ་ནི་ར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྱུར་པ་སྟེ། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ཙམ་ལ་དམིགས་པ། ཡིད་དང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་བརྗོད་པའོ། །དང་པོའི་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་གདགས་པའི་རྒྱུ་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པ། ཡུལ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ཡང་བྱེད་པའོ། །དེ་ཡང་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར ཤེས་པའི་བར་དག་གོ།།དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱི་སྟེ། སྣ་ཚོགས་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དངོས་པོའོ། །མཚན་ཉིད་བསམ་པའི་སྐབས་སུ་ཕྱིའི་ཡན་ལག་གི་བྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་སོ་ཞེས་སྨོས་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་དེ་དག་ནི་གང་། རྐྱེན་རྣམས་ནི་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་ནི་དྲུག་སྟེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་དང་བྱེད་པའི་རྒྱུའོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི། ཕན་ཚུན་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ནི་ཚོར་བ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བར་དག་གིའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱང་སེམས་ཀྱིའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ཕན་ཚུན་འབྲས་བུ་ཆོས་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་རྣམས་གཅིག་གི་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། མཚན གྱི་གཞི་ཡང་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ལ།དེ་དག་ཀྱང་དེའི་ཡིན་པ་ལྟར། སེམས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་དག་ཀྱང་དེའི་འོ། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ཕན་ཚུན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས། ལམ་གྱི་དགོན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚུལ་དུའོ། །མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ རྒྱུ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་ལམ་བརྒྱགས་ཀྱིས་མཐུད་པའི་ཚུལ་དུའོ།།སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་ནི། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དག་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་དག་སེམས་དེའི་ཡིན་པ་དག་གོ། །དེ་དག་ནི་སེམས་ དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ།དུས་དང་སྐྱེ་བ་དང་གནས་དང་འགག་པ་གཅིག་དང་། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཅིག་དང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་སེམས་སུ་གྱུར་ན་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གཟུང་བ་ རྣམས་ཞེས་བྱའོ།།རང་གི་ས་དང་རང་གི་རིས་པའི་ཆོས་འདྲ་བ་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི། ཆོས་འདྲ་བ་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི། ས་བོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་ས་པ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་ འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ།།མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་དག་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་སྐྱེ་བ་ནི་རང་བཞིན་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་ཅིང་མི་སྒྲིབ་པའི་དངོས་པོས་བྱེད་ པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།

大仙人也说道：'比丘们，如来出现于世间后，了知名、句、文之集。'此说是指蕴、处、界、谛、沙门果及缘起等。如来又说：'获得彼等名、句、文之集。'因此，名集等确实存在。
诸行事物数量如是。现在当说识。
对色等境之事物本质的各别了知即是识，由眼等俱有因所摄持而能生起，对色等六境之事物本质有所通达的法，即是识。它不是通达差别，而是成为通达差别的根等诸法之所依，仅缘现在刹那，是意与心的异名。是最初有情实法安立之因，也能各别了知色等境。
此识由境的差别而成六种，即从眼识乃至意识。其相即是世尊所说：'以种种了知故为识。'此为识事。
在相考察品中说'外支作用即是因缘'，其中何为因？何为缘？因有六种：相应因、俱有因、同类因、遍行因、异熟因及作用因。
其中，心与心所法互为相应因，如心是从受至慧等之因，慧也是心之因。俱有因是互为果法，如诸大种互为因，相亦非相之所依，而彼等是其因，如是心是心随转法之因，彼等亦是其因。
其中俱有因是以互相之力，如同从旷野道路而来的方式。相应因是如同以绳索相连的方式。
心随转法是一切心所法、禅定与无漏律仪，以及属于彼心的有为相。彼等与心同时生住灭一致，果报、等流、异熟一致，若心是善、不善、无记，则彼等亦成善等，如是由此十因而称为心随转法。
同地同类之前生诸同类法，以种子法的方式作为后生诸同类法的同类因。前生同地遍行法是后生诸染污法的遍行因。
诸不善及有漏善法是异熟因，因为彼等是能感异熟之法。除自性外，一切法对于法生起不作障碍且不遮蔽，以此事相为作用因。

།དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དང་འདུས་མ་བྱས་ལ་གཅིག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལྔ་སྟེ། སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་། བྲལ་བའི་འབྲས་བུའོ། ། དེ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུའོ། །གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་ན་གང་འབྱུང་བ་དེའི་སྟེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ནི་རྒྱུ་མཐུན པ་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ། །རྒྱུ་དང་མི་འདྲ་བར་སྨིན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ། སེམས་ཞེས་བྱ་བ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མི་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མིང་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་ པའི་ཡིན་པ་དང་།ཞིང་པ་ལ་སོགས་པའི་ལོ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་དེའི་དབང་གིས་དེ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་ནི་བཞི་སྟེ། རྒྱུའི་རྐྱེན་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་ནོ། །དེ་ལ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཏོ། །འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པ་ནི་འབྲས་བུའི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། ། བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་བྱེད་པའི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་ནི་བསགས་པའི་རྫས་སྐྱེ་བ་དེའི་སྐབས་འབྱེད་པ་དེའི་བདག་ཉིད་ནི་ནམ་མཁའོ། །དེ་མེད་དུ་ཟིན་ན་བསགས་པའི་རྫས་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ས་ཅི་ལ་བརྟེན། བྲམ་ཟེ་གསེར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ལའོ། །གསེར གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་ཅི་ལ་བརྟེན་ཆུ་ལའོ།།ཆུ་ཅི་ལ་བརྟེན་རླུང་ལའོ། །རླུང་ཅི་ལ་བརྟེན། རླུང་ནམ་མཁའ་ལའོ། །ཀྱེ་གཽ་ཏ་མ་ནམ་མཁའ་ཅི་ལ་བརྟེན། བྲམ་ཟེ་ཧ་ཅང་ཐལ་ཆེས་ཏེ། དྲི་བ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པར་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་སྣང་བ་ཡོད་པས་ནམ་མཁའ་མངོན་ནོ། ནམ་མཁའ་ནི་གཟུགས་མེད་པ། བསྟན་དུ་མེད་པ། ཐོགས་པ་མེད་པ་ཡིན་ན། དེ་ཅི་ལ་བརྟེན་པར་འགྱུར་འོན་ཀྱང་སྣང་བ་ཡོད་པས་ནམ་མཁར་ཤེས་སོ་ཞེས་བདེ་བར་གཤེགས་པས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །ནམ་མཁའི་དངོས་པོའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས འགོག་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་སྤོང་བའོ།།སྡུག་བསྔལ་གང་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན། སྐྱེ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་སློང་དག་སྡུག་བསྔལ་ནི་སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །སྲིད་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་འཇུག་པ་དེའི་འཇུག་པ་མེད་ པ་ནི་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།རླུང་རྒྱུ་བ་ཐོགས་པར་བྱེད་པ་བྲག་ལྟ་བུར་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདིས་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས། སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ། བློའི་བྱེ་བྲག་དགེ་བའོ། ། དེས་འགོག་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པའོ། །དེ་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མཐའ་ཡས་པ་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་ཏེ་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་སྔ་མ་ཉིད་ཀྱིས་དེས མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར།ལམ་བསྒོམ་པ་ཕྱི་མ་དོན་དམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཅུང་ཟད་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པར་རྟོགས་ན་ནི་ཡན་ལག་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་ཟག་པའི་རྫས་ཇི་ལྟར་སྙེད་པར། སྤོང་བའི་རྫས་ཀྱང་དེ་སྙེད་ཁོ་ནར་རྟོགས་པ་འདི་ནི་ ལེགས་སོ།།འདི་ནི་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞིར་གཞག་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། །སྤོང་བ་དང་། འདོད་ཆགས་ དང་བྲལ་བ་དང་།འགོག་པའི་ཁམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ།

这些果报是一切有为法和无为法。这些也有五种，即：士用果、等流果、异熟果、增上果和离系果。其中俱有因和相应因是士用果。由于何者的力量而生起，那就是士用果。同类因和遍行因是等流果，与因相似的法称为等流。异熟因是异熟果。与因不相似而成熟的是异熟，即心的无覆无记自性。能作因是增上果，例如眼识等是名色等的，如同农夫等对庄稼等，由于其支配而生起的缘故。涅槃称为离系果，这是应得而非所生。
缘有四种：因缘、等无间缘、所缘缘和增上缘。其中除了能作因之外的五因是因缘。过去和现在的心心所法除最后一个之外是等无间缘。所缘缘是一切法。增上缘是能作因的自性。虚空是积聚物生起时开辟空间，其本性即是虚空。若无此者，积聚物必定不生。
'乔达摩，大地依于何？''婆罗门，依于金轮。''金轮依于何？''依于水。''水依于何？''依于风。''风依于何？''风依于虚空。''乔达摩，虚空依于何？''婆罗门，过分了，问题的边际不可得知。然而因有光明而显现虚空。虚空是无色、无见、无对，它将依于何？然而如来也说过：因有光明而知虚空。'这是虚空的实相。
择灭是苦的断除。何为苦？简言之，生即是苦。如经中广说：'诸比丘，苦即是有的现前成就。'有的现前成就的趣入，其无趣入即称为断除，如同阻碍风行的岩石般安住，这称为择灭。由此对四谛各别观察，即是择，是善的智慧差别。由此所得的灭即是择灭。这如同所断无边般也是无边，并非是一。若是一者，则由圣道前刹那已现证故，后修道将成无义。若了知稍许现证，则成有支分。因此，随烦恼之事物有几许，断除之事物即有几许，如是了知最为善妙。
这依果的差别安立为四种：预流果、一来果、不还果和阿罗汉果。依断除、离贪和灭界的差别有三种。

།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་བདེན་པ་གཉིས་པོའི་སྤོང་བའི་བྱེ་བྲག་གམ། ཕུང་པོ་དང་བཅས་པ་དང་། ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ སོ།།མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་པ་སྐྱེ་བ་འགོག་པར་རྣམ་པར་གཞག་པས་ན་གཅིག་གོ། །དེའི་རྣམ་གྲངས་ནི་ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་སྐད་དུ་མིའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་ཕུང་པོ་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་དང་། མིག་གི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་དང་། དེ་དག་ནི་མི་ཉིད་དེ་འདི་ལ་སེམས་ཅན་དང་། མི་དང་། ཤེད་ལས་སྐྱེས་ཏེ། ཤེད་བུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་མིང་ངོ་། །འདི་ལ་བདག་གིས་གཟུགས རྣམས་མཐོང་ངོ་སྙམ་པ་འདི་ནི་དམ་འཆའ་བའོ།།འདི་ལ་ཚེ་དང་ལྡན་པ་དེའི་མིང་ནི་འདི་ཞེས་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཐ་སྙད་དོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་བརྗོད་ཅིང་། དགེ་སློང་དག་དེ་ལྟར་ན། འདི་ནི་མིང་ཙམ་མོ། །འདི་ནི་ཐ་སྙད་ཙམ་མོ། །དགེ་སློང་དག་ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ ཅད་ནི་མི་རྟག་པ་དང་།སེམས་པས་འཕགས་པ་དང་། འདུས་བྱས་དང་། སེམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དག་སྟེ། མི་རྟག་པ་ནས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བའི་བར་དུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །སྡུག་བསྔལ་ དེ་སྐྱེ་བ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ལོ།།གནས་པ་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། འབྱུང་བ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་འདི་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་དང་། ངེས་པར་སྤངས་པ་དང་། བྱང་བར་གྱུར་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། རྣམ་པར་ཞི་བ་དང་། ནུབ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱི་མཚམས་མི་སྦྱོར་བ་དང་། ལེན་པ་མེད་པ་དང་། མི་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཞི་བ། དེ་གྱ་ནོམ་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་སྤངས་པ་དང་། སྲེད་པ་ཟད་པ དང་།འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་འདིས་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་འདོར་བས་ཕུང་པོ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། །འདི་མཐོང་ངམ། ཐོས་ན་སྲེད་པ་ཟད་པར་འགྱུར་བས་སྲེད་པ་ཟད་པའོ། ། འདི་ཐོབ་ནས་འདོད་ཆགས་མེད་པར་འགྱུར་བས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །འདི་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ན་སྡུག་བསྔལ་འགག་པས་འགོག་པའོ། །འདི་ཐོབ་ན་གནོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་། འཚེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ལས འདས་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་དངོས་པོའོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་ལས་གཞན་པ། མ་འོངས་པའི་ཆོས་སྐྱེ་བ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་མེད་པར་རྐྱེན་མ་ཚང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ ནི།སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གིས་ཡིད་གཟུགས་ཤིག་ལ་ཡེངས་ནས། དེ་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་གཞན་དག་དང་། སྒྲ་དང་དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་དང་། ཆོས་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་འགག་པ་ནི། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ སེམས་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་གིས་ཐོས་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། དེས་དེ་དག་འགག་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་བདེ་བ་ཚོར་བ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དེའི་ཚེ། འདི་སྡུག་བསྔལ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ ཡིན་པའི་ཚོར་བ་གཉིས་འགོག་གོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་དགེ་སློང་འདིའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རྣམས་ཟད་དོ། །དུད་འགྲོ་རྣམས་ཟད་དོ། །ཡི་དགས་རྣམས་ཟད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པས་འགོག་པའི་དངོས་པོའོ། །འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པ་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དཔྱད་ པ་མང་པོ་མེད་པར་བཀོད་པ་ཡིན་ཏེ།གང་དག་ཆོས་མངོན་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་མཁས་པར་མི་ཤེས་བཞིན་དུ། རང་གི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་མཚན་དུ་བརྗོད་པ་མང་པོ་རྣམ་པར་བསྒྲུབས་ནས། མདུན་དུ་གཞག་སྟེ། ཀླན་ཀ་ངན་པའི་མདའ་རྣམས་ཀྱིས་འབིགས་པར་འདོད་པ་དེ་དག་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པ་ཡིན་ཏེ།འགྲོ་བའི་བདག་པོས་ཀྱང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སྐུར་པ་འདེབས་པའི་གང་ཟག་གཉིས་ཏེ། མ་དད་པ་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་སོ། །དད་པ་ནི་ལོག་པར་ཟིན་པས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

苦谛和集谛二者的断除差别，或者有余依和无余依界的差别而有二种。以无相续生起灭除而安立故为一。其异名为尽、离贪、灭、涅槃等。
如是在《人经》中也说：'诸比丘，此四种非色蕴，以及有色根眼根，彼等即是人，于此称为有情、人、力生、力子，此是名。于此'我见诸色'之想即是执著。于此'具寿某某名'即是言说。'广说之后：'诸比丘，如是此唯是名，此唯是言说。诸比丘，此等一切法皆是无常、思所超、有为、从思所生、缘起，从无常乃至缘起者即是苦。
彼苦之生起亦是苦。住、成就、出现亦是苦。此苦之无余断除、永断、清净、尽、离贪、灭、寂静、沉没、不相续其他苦、无取、不生起者即是寂静，即是殊胜，即是一切蕴永断、爱尽、离贪、灭、涅槃。'
于此，由此舍弃一切蕴故离一切蕴。见此或闻此则爱尽故为爱尽。得此则无贪故为离贪。现证此则苦灭故为灭。得此则超越一切损害、一切伤害、一切烦恼故为涅槃。
择灭。异于择灭，于未来法生起永为障碍之法，非由择灭而以缘不具足而得者，即名非择灭，譬如眼于一色散乱时，于其他诸色、声、香、味、触、法中有所灭，即于彼所缘之心及心所若生起者，闻已不生，由此彼等得灭。
世尊亦说：'若时乐受现前之时，则灭此苦受及不苦不乐受二者。'又说：'此比丘之地狱众生已尽，旁生已尽，饿鬼已尽。'非择灭事。
此是为令初业者欢喜，不作多观察而安立。若于不知阿毗达磨相之时，以自慧建立多种相而置于前，欲以恶难箭射穿者，即是诽谤佛世尊。众生主亦说：'诽谤如来之补特伽罗有二：不信者以嗔恚故，信者以邪执故。'

།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཆོས་མངོན་པ་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ།

名为《入阿毗达磨论》的论著圆满。

